Thư Của Bạn Đọc Vô Tận Ý !!!

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư và một số câu hỏi của bạn đọc trẻ Vô Tận Ý ở Hà Nội...Đây là lần thứ ba Vô Tận Ý gởi thư về chuyên mục...!!!

Có thể nói, chỉ sau hai lần hỏi đáp, đến lần thứ ba này, hiểu biết của Vô Tận Ý có vẻ thông hơn...Tuy nhiên đây chỉ là cái thông của người "biết đọc bản đồ" và nhờ đọc được bản đồ nên hình dung được "một số mục tiêu cần phải đến" chứ chưa phải thông hiểu của người đã đi qua những nơi đó...!!! Với Phật đạo, hiểu biết này tuy chưa phải tất cả, nhưng nó rất quan trọng...Quan trọng bởi lẽ, nhờ hiểu biết này, quá trình tiến bước sẽ ít bị sai lệch, nếu phát hiện sai lệch, có thể tạm dừng hành trình để tìm lối đi khác...!!!

Vô Tận Ý thân mến !!!

Sau khi đọc thư, mình cảm nhận...Quá trình học tập của bạn do tự phát, không được hướng dẫn bởi một giáo trình khoa học và bài bản nên, dường như "biết mục tiêu trước mắt là như vậy", nhưng làm thế nào để đến được mục tiêu đó vẫn còn nhiều khó khăn...!!!

Mình nghĩ, với sức tư duy của bạn...Nếu được học tập trong một môi trường tốt, việc chiếm lĩnh các mục tiêu của đạo pháp không phải là việc ngoài tầm tay...!!!

Sau đây là thư và các câu hỏi của Vô Tận Ý:

"Kính bạch Thầy Lý Tứ,

Con là Vô Tận Ý, xin được đảnh lễ Thầy.

Con vừa đọc kỹ từng lời giải đáp của Thầy dành cho bảy điều thắc mắc con gửi lần trước. Tâm con tràn ngập niềm hoan hỷ và lòng biết ơn sâu sắc. Những lời dạy của Thầy như những giọt nước cam lồ tưới mát vào mảnh đất tâm thức còn khô cằn của con, giúp con phần nào thấy rõ hơn con đường phía trước. Với lòng thành kính, con xin được trình bày lại sự hiểu biết của mình về từng câu trả lời của Thầy, kính mong Thầy từ bi xác nhận xem con đã hiểu đúng ý Thầy chưa ạ.

1. Về mục đích tu tập trong dòng vô thường: Con hiểu rằng, mục đích tối hậu của tu tập không phải là tạo ra một thứ gì bất biến trong thế giới vô thường, mà là chuyển hóa chính “tâm thức” của mình. Tu là để “dứt hết khổ, dứt phiền não, kiết sử, khiến tâm thức dừng sinh diệt (chứng Niết Bàn) và thành tựu trí tuệ”. Giữa dòng đời biến chuyển, người giác ngộ đạt được một “trạng thái tâm bất động, an vui, không còn bị cuốn theo và trói buộc bởi sự sinh diệt bên ngoài”. Như vậy, ý nghĩa của "dừng lại" và "giải thoát" nằm ở “sự chấm dứt sinh diệt của tâm thức phàm phu, chứ không phải ngăn dòng chảy vô thường của vạn pháp”. Kính xin Thầy cho con biết, cách hiểu này của con đã đúng chưa ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "tâm thức dừng sinh diệt" là một trong những mục tiêu, thì trạng thái đó có phải là một sự "ngưng đọng", một trạng thái "vô tri vô giác" không? Hay đó chính là lúc “cái biết sáng suốt, không bị khuấy động bởi vọng niệm, mới thật sự hiển lộ?”

2. Về đối tượng quán chiếu vô thường: Con hiểu rằng, quán chiếu vô thường không chỉ dừng ở ngoại cảnh (cỏ cây, thân mạng), mà cốt yếu là để “thấy rõ bản chất của chính thân-tâm-thế giới”, từ thô đến tế. Mục đích là phá tan sự mê mờ, cho ta thấy mọi thứ vốn “không có tự tánh cố định, không đáng để ta bám víu, đam mê hay sợ hãi”, từ đó thoát khỏi sự trói buộc của chúng. Như vậy, "chìa khóa" vô thường dùng để mở cánh cửa "Vô Ngã" và "Khổ", phải không thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Trong tu tập hàng ngày, làm thế nào để việc quán chiếu vô thường không trở thành một “công cụ để bi quan yếm thế”, mà thực sự trở thành “động lực mạnh mẽ để tinh tấn, buông xả và sống tỉnh thức hơn?”

3. Về chỗ nương tựa của tâm: Con hiểu lời Thầy dạy rằng, có “Hư Vọng Tâm” (phàm tâm) luôn sinh diệt, và “Chân Tâm” (bổn tâm) thường hằng, bất động, an vui. Cũng như mây tan thì mặt trời hiện, “chỉ khi dứt được dòng vọng tâm sinh diệt, Chân Tâm mới tự hiển lộ”. Đây chính là chỗ nương tựa chân thật, vĩnh cửu. Con hiểu đúng không ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Thưa Thầy, việc "dứt hư vọng tâm" mà Thầy nói, có phải là một “nỗ lực đè nén, xua đuổi ý niệm” không? Hay đó là một tiến trình “nhận diện, quán chiếu và để chúng tự lặng xuống” nhờ vào sức mạnh của chánh kiến và trí tuệ? Làm sao để phân biệt được “sự im lặng của trí tuệ” với “sự trống rỗng của vô minh?”

4. Về khái niệm “các pháp". Con hiểu rằng, "các pháp" mà Phật giáo nói đến, trong bối cảnh này, chính là “những quan điểm, quan niệm, cách nhận thức và diễn giải của chúng ta về mọi sự mọi vật” (bao gồm cả thế giới bên ngoài và nội tâm). Chúng "hư huyễn" vì chúng “không phải là bản chất thực tại cứu cánh, mà chỉ là những khái niệm do tâm tạo tác, luôn thay đổi và mang tính ước lệ”. Như vậy có đúng không, thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "các pháp" chính là những khái niệm trong tâm thức, vậy thì “thực tại vốn có trước khi bị khái niệm hóa” là gì? Và làm thế nào để “tiếp xúc” được với thực tại đó mà không bị lớp vỏ khái niệm che mờ?

5. Về cặp phạm trù Sắc và Không: Con hiểu rằng, cốt lõi của Sắc-Không (từ Bát Nhã Tâm Kinh) là muốn chỉ ra rằng “Sắc (hình tướng, hiện tượng) và Không (bản chất không tự tánh của chúng) không phải là hai thứ tách biệt. "Sắc tức thị Không" nghĩa là cái hình tướng, hiện tượng đó chỉ là các quan điểm quan niệm (các pháp), nó như huyễn (không thật) nên nó là không; "Không tức thị Sắc" nghĩa là bản chất không tự tánh của các pháp ấy chính là nền tảng để hiện tướng muôn hình vạn trạng, chứ không phải “sự trống không” là hiện tướng. Thấu suốt được điều này là thấy được bản chất "có" và "không" (hữu và vô), đó là then chốt của đạo. Vì “mê cái hữu” mà chúng sanh khổ, vì cố “tìm cái vô” mà người ta tránh né cuộc đời. Con hiểu như vậy đã đúng chưa Thầy? Con đã tìm đọc bài "Hữu Vô Sơ Yếu Luận" và thấy vô cùng bổ ích.

Câu hỏi sâu hơn: Con hiểu nguyên lý là như vậy, nhưng trong đời sống thực tế, làm thế nào để vận dụng để không rơi vào chấp không, bi quan, thờ ơ với cuộc sống và trách nhiệm?

6. Về việc "đi vào Đại Trí Tuệ": Con hiểu rằng, "Đại Trí Tuệ" không phải là một nơi chốn để đến, mà là “kết quả của cả một tiến trình tu tập đạt được bốn mục tiêu cốt lõi” Thầy đã nêu ở câu 1 (1) Hết khổ...!!! 2) Dứt phiền não, kiết sử, mê mờ...!!! 3) Tâm thức dừng sinh diệt, chứng Niết Bàn an vui...!!! 4) Thành tựu trí tuệ...!!!) . "Vào sâu" là sự “thâm nhập, thể nghiệm và sống trọn vẹn với trí tuệ đó”, chứ không phải là sự tích lũy kiến thức. Con đã xem video Thầy giới thiệu và đang tiếp tục suy ngẫm.

Câu hỏi sâu hơn: Theo kinh nghiệm của Thầy, “chướng ngại lớn nhất” trên con đường hướng đến Đại Trí Tuệ mà người tu thời nay thường gặp phải là gì?

7. Về thực tại không phân biệt: Con hiểu lời cảnh tỉnh của Thầy: Không được lấy "ngưng phân biệt" làm mục tiêu một cách máy móc, gượng ép. Điều đó sẽ càng làm tâm thêm u tối. Giống như phải “thắp lên ngọn đuốc chánh pháp (qua học tập, quán chiếu)” để phá tan bóng tối vô minh, chứ không phải ngồi im trong bóng tối mà tưởng là sáng. Chỉ khi trí tuệ thấy rõ "các pháp không tánh" (vốn không có tánh cố định là có hay không, sắc hay không), thì tâm mới tự nhiên dừng lặng, yên vui. Khái niệm "Tánh Không" dễ bị hiểu lầm thành một thực thể tồn tại vắng lặng, trống rỗng, trong khi Phật đạo nhấn mạnh vào “Không Tánh của các Pháp". Con đã xem video "Tánh Không Hay Không Tánh" và thấy rõ hơn sự tinh tế này.

Câu hỏi sâu hơn: Vậy thì, thưa Thầy, trạng thái tâm khi thật sự thấu suốt "không tánh" sẽ như thế nào? Có phải khi ấy, tâm vẫn “thấy biết rõ ràng mọi hiện tượng” (sắc), nhưng đồng thời “hoàn toàn không bị chúng chi phối, không khởi lên tham-sân-si” vì thấy rõ bản chất huyễn hóa của chúng? Đó có phải là "diệu hữu chân không" mà chư Tổ thường nói?

Con xin thành kính tri ân Thầy đã dành thời gian và tâm huyết để khai thị. Những lời dạy của Thầy như những viên gạch lát đường, giúp con bước đi vững chãi hơn. Con nguyện sẽ tiếp tục học tập, quán chiếu và thực hành.

Kính chúc Thầy thân tâm thường an lạc, đạo nghiệp viên thành.
07/01/2026 - 10:01:38 - Con - Vô Tận Ý - Hà Nội" (Hết thư)

Về các câu hỏi của Vô Tận Ý, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. "Về mục đích tu tập trong dòng vô thường: Con hiểu rằng, mục đích tối hậu của tu tập không phải là tạo ra một thứ gì bất biến trong thế giới vô thường, mà là chuyển hóa chính “tâm thức” của mình. Tu là để “dứt hết khổ, dứt phiền não, kiết sử, khiến tâm thức dừng sinh diệt (chứng Niết Bàn) và thành tựu trí tuệ”. Giữa dòng đời biến chuyển, người giác ngộ đạt được một “trạng thái tâm bất động, an vui, không còn bị cuốn theo và trói buộc bởi sự sinh diệt bên ngoài”. Như vậy, ý nghĩa của "dừng lại" và "giải thoát" nằm ở “sự chấm dứt sinh diệt của tâm thức phàm phu, chứ không phải ngăn dòng chảy vô thường của vạn pháp”. Kính xin Thầy cho con biết, cách hiểu này của con đã đúng chưa ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "tâm thức dừng sinh diệt" là một trong những mục tiêu, thì trạng thái đó có phải là một sự "ngưng đọng", một trạng thái "vô tri vô giác" không? Hay đó chính là lúc “cái biết sáng suốt, không bị khuấy động bởi vọng niệm, mới thật sự hiển lộ?”

- Trả lời:

a) Hiểu như vậy là tốt rồi...!!!

b) Khi tâm thức mê muội (hữu lậu) dừng đúng pháp thì, trí tuệ vô lậu bắt đầu hiện...!!! Giống như thức giấc chiêm bao tự mất, người thức giấc có vô tri không ???

- Hỏi:

2. "Về đối tượng quán chiếu vô thường: Con hiểu rằng, quán chiếu vô thường không chỉ dừng ở ngoại cảnh (cỏ cây, thân mạng), mà cốt yếu là để “thấy rõ bản chất của chính thân-tâm-thế giới”, từ thô đến tế. Mục đích là phá tan sự mê mờ, cho ta thấy mọi thứ vốn “không có tự tánh cố định, không đáng để ta bám víu, đam mê hay sợ hãi”, từ đó thoát khỏi sự trói buộc của chúng. Như vậy, "chìa khóa" vô thường dùng để mở cánh cửa "Vô Ngã" và "Khổ", phải không thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Trong tu tập hàng ngày, làm thế nào để việc quán chiếu vô thường không trở thành một “công cụ để bi quan yếm thế”, mà thực sự trở thành “động lực mạnh mẽ để tinh tấn, buông xả và sống tỉnh thức hơn?”

- Trả lời:

a) Đúng !!!

b) Khi giác ngộ thân, tâm, các pháp và thế giới vô thường...Ta không tiếp tục quán nữa, mà hành động trước mắt là: Không chạy theo hoặc để tâm thức lôi cuốn vào các thứ ấy nữa...!!! Giống như khi biết li nước trước mặt là thuốc độc, kẻ trí kiên quyết không uống nó...Chuyện này chẳng liên hệ gì đến bi quan hay yếm thế mà đây là thái độ đúng đắn của người trí...!!!

- Hỏi:

3. "Về chỗ nương tựa của tâm: Con hiểu lời Thầy dạy rằng, có “Hư Vọng Tâm” (phàm tâm) luôn sinh diệt, và “Chân Tâm” (bổn tâm) thường hằng, bất động, an vui. Cũng như mây tan thì mặt trời hiện, “chỉ khi dứt được dòng vọng tâm sinh diệt, Chân Tâm mới tự hiển lộ”. Đây chính là chỗ nương tựa chân thật, vĩnh cửu. Con hiểu đúng không ạ?

Câu hỏi sâu hơn: Thưa Thầy, việc "dứt hư vọng tâm" mà Thầy nói, có phải là một “nỗ lực đè nén, xua đuổi ý niệm” không? Hay đó là một tiến trình “nhận diện, quán chiếu và để chúng tự lặng xuống” nhờ vào sức mạnh của chánh kiến và trí tuệ? Làm sao để phân biệt được “sự im lặng của trí tuệ” với “sự trống rỗng của vô minh?”

- Trả lời:

a) Hoàn toàn đúng...!!!

b) Phật đạo đích thực không có khái niệm "đè nén" hay "xua đuổi" mà nhờ học tập chánh pháp và giác ngộ như pháp, tâm thức mê muội tự tịch diệt...Tâm thức mê muội tịch diệt, chánh kiến và trí tuệ mới hiện...!!! Giống như có đèn sáng (học tập chánh pháp) mới thấy rõ mọi vật (chánh kiến) và thật biết đấy là món đồ gì (trí tuệ)...!!! Hình như Vô Tận Ý hiểu ngược quy trình...!!!

c) Trí tuệ của đạo pháp không im lặng cũng chẳng ồn ào !!!

d) Trí tuệ như người sáng mắt...Vô minh như người mù...!!!

- Hỏi:

4. "Về khái niệm “các pháp". Con hiểu rằng, "các pháp" mà Phật giáo nói đến, trong bối cảnh này, chính là “những quan điểm, quan niệm, cách nhận thức và diễn giải của chúng ta về mọi sự mọi vật” (bao gồm cả thế giới bên ngoài và nội tâm). Chúng "hư huyễn" vì chúng “không phải là bản chất thực tại cứu cánh, mà chỉ là những khái niệm do tâm tạo tác, luôn thay đổi và mang tính ước lệ”. Như vậy có đúng không, thưa Thầy?

Câu hỏi sâu hơn: Nếu "các pháp" chính là những khái niệm trong tâm thức, vậy thì “thực tại vốn có trước khi bị khái niệm hóa” là gì? Và làm thế nào để “tiếp xúc” được với thực tại đó mà không bị lớp vỏ khái niệm che mờ?"

- Trả lời:

a) Rất đúng !!!

b) Khi nào chứng hai vô sanh (không sanh tâm, không sanh pháp) thì mới biết thực tại ấy là gì...!!!

c) Phải học tập để giác ngộ thôi...!!! Giống như muốn hết mù phải chữa lành đôi mắt...!!!

- Hỏi:

5. "Về cặp phạm trù Sắc và Không: Con hiểu rằng, cốt lõi của Sắc-Không (từ Bát Nhã Tâm Kinh) là muốn chỉ ra rằng “Sắc (hình tướng, hiện tượng) và Không (bản chất không tự tánh của chúng) không phải là hai thứ tách biệt. "Sắc tức thị Không" nghĩa là cái hình tướng, hiện tượng đó chỉ là các quan điểm quan niệm (các pháp), nó như huyễn (không thật) nên nó là không; "Không tức thị Sắc" nghĩa là bản chất không tự tánh của các pháp ấy chính là nền tảng để hiện tướng muôn hình vạn trạng, chứ không phải “sự trống không” là hiện tướng. Thấu suốt được điều này là thấy được bản chất "có" và "không" (hữu và vô), đó là then chốt của đạo. Vì “mê cái hữu” mà chúng sanh khổ, vì cố “tìm cái vô” mà người ta tránh né cuộc đời. Con hiểu như vậy đã đúng chưa Thầy? Con đã tìm đọc bài "Hữu Vô Sơ Yếu Luận" và thấy vô cùng bổ ích.

Câu hỏi sâu hơn: Con hiểu nguyên lý là như vậy, nhưng trong đời sống thực tế, làm thế nào để vận dụng để không rơi vào chấp không, bi quan, thờ ơ với cuộc sống và trách nhiệm?"

- Trả lời:

a) Gần đúng...!!!

b) Nguyên lí là như vậy...Để vận dụng được nguyên lí ấy vào đời sống phải học tập...Giống như kẻ đói, muốn được no bụng, phải nhanh chân đi kiếm "thức ăn không bị độc"...!!!

- Hỏi:

6. "Về việc "đi vào Đại Trí Tuệ": Con hiểu rằng, "Đại Trí Tuệ" không phải là một nơi chốn để đến, mà là “kết quả của cả một tiến trình tu tập đạt được bốn mục tiêu cốt lõi” Thầy đã nêu ở câu 1 (1) Hết khổ...!!! 2) Dứt phiền não, kiết sử, mê mờ...!!! 3) Tâm thức dừng sinh diệt, chứng Niết Bàn an vui...!!! 4) Thành tựu trí tuệ...!!!) . "Vào sâu" là sự “thâm nhập, thể nghiệm và sống trọn vẹn với trí tuệ đó”, chứ không phải là sự tích lũy kiến thức. Con đã xem video Thầy giới thiệu và đang tiếp tục suy ngẫm.

Câu hỏi sâu hơn: Theo kinh nghiệm của Thầy, “chướng ngại lớn nhất” trên con đường hướng đến Đại Trí Tuệ mà người tu thời nay thường gặp phải là gì?"

- Trả lời:

a) Đúng nhưng chưa đủ...!!! Kiến thức là một phần không thể thiếu của trí tuệ...!!!

b) Không chịu học...!!!

- Hỏi:

7. "Về thực tại không phân biệt: Con hiểu lời cảnh tỉnh của Thầy: Không được lấy "ngưng phân biệt" làm mục tiêu một cách máy móc, gượng ép. Điều đó sẽ càng làm tâm thêm u tối. Giống như phải “thắp lên ngọn đuốc chánh pháp (qua học tập, quán chiếu)” để phá tan bóng tối vô minh, chứ không phải ngồi im trong bóng tối mà tưởng là sáng. Chỉ khi trí tuệ thấy rõ "các pháp không tánh" (vốn không có tánh cố định là có hay không, sắc hay không), thì tâm mới tự nhiên dừng lặng, yên vui. Khái niệm "Tánh Không" dễ bị hiểu lầm thành một thực thể tồn tại vắng lặng, trống rỗng, trong khi Phật đạo nhấn mạnh vào “Không Tánh của các Pháp". Con đã xem video "Tánh Không Hay Không Tánh" và thấy rõ hơn sự tinh tế này.

Câu hỏi sâu hơn: Vậy thì, thưa Thầy, trạng thái tâm khi thật sự thấu suốt "không tánh" sẽ như thế nào? Có phải khi ấy, tâm vẫn “thấy biết rõ ràng mọi hiện tượng” (sắc), nhưng đồng thời “hoàn toàn không bị chúng chi phối, không khởi lên tham-sân-si” vì thấy rõ bản chất huyễn hóa của chúng? Đó có phải là "diệu hữu chân không" mà chư Tổ thường nói?"

- Trả lời:

a) Đúng !!!

b) Sẽ không còn lậu hoặc...!!!

c) Mình không thấy kinh Phật đề cập đến "diệu hữu chân không"...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Vô Tận Ý và bạn đọc giải toả một số thắc mắc trong lòng...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

07/01/2026
LÝ TỨ