Nhất Xiển Đề Có Cơ Hội Giác Ngộ Hay Không !!!

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư và một số câu hỏi của độc giả Duy Tuệ ở Hà Nội...Nội dung như sau:

"Kính thưa tác giả Lý Tứ,

Tôi là một người đã dành nhiều năm nghiên cứu và thực hành Phật Pháp, đặc biệt là hệ thống kinh điển Đại thừa. Tôi rất tâm đắc với cách tiếp cận Phật đạo như một nền giáo dục của ông, thể hiện qua các tác phẩm như "Phật Giáo Và Thiền" hay "Vô Đối Môn" và tập sách mới xuất bản “Vô Thanh Luận”. Tôi thấy hướng tiếp cận này rất mới mẻ và có tính ứng dụng cao.

Tuy nhiên, trong quá trình đọc kinh, tôi có một vài trăn trở, xin được phép trao đổi và đặt câu hỏi với ông như sau:

1. Về "Tứ Y" (bốn pháp nương tựa) và tinh thần giáo dục khai phóng

Kính thưa ông, trong Phẩm Tứ Y của kinh Đại Niết Bàn, Đức Phật có dạy về bốn điều nương tựa: (1) Y pháp bất y nhân, (2) Y liễu nghĩa kinh bất y bất liễu nghĩa, (3) Y trí bất y thức, (4) Y nghĩa bất y ngữ. Đây được xem là kim chỉ nam cho người học Phật, mang tính chất "giáo dục khai phóng" triệt để, giúp hành giả không bị lệ thuộc vào bất kỳ cá nhân hay hình thức ngôn ngữ nào.

Ở cương vị một nhà giáo dục, ông thấy "Tứ Y" nên được lồng ghép và giảng dạy như thế nào trong các chương trình, tác phẩm của mình để người học (những người đang tìm hiểu Phật đạo) có thể thực sự ứng dụng, tránh được việc biến Phật pháp thành một hệ thống giáo điều hay niềm tin mù quáng, thay vì là một nền giáo dục trí tuệ?

2. Về "Pháp thân thường trụ" và mục tiêu giáo dục

Kính thưa ông, một trong những giáo lý cốt lõi và cao siêu nhất của Kinh Đại Niết Bàn là thuyết "Như Lai thường trụ" và "Pháp thân bất diệt". Kinh khẳng định thân kim cang của Như Lai là chân thường, chân lạc, chân ngã, chân tịnh, hoàn toàn vượt thoát quan niệm vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh của thế gian và hàng Nhị thừa .

Nếu nhìn nhận Phật đạo là một nền giáo dục thiết thực, thì khái niệm "Pháp thân thường trụ" nên được trình bày như thế nào? Và với tư cách là một nhà giáo dục, ông sẽ dùng phương pháp nào để giúp học viên của mình có thể "cảm nhận" hoặc "kiến chứng" được một khái niệm siêu việt như "Pháp thân", thay vì chỉ hiểu nó như một đối tượng của niềm tin hay tư duy triết học?

3. Về "Nhất-xiển-đề" và thách thức trong việc giáo dục

Kính thưa ông, trong kinh Đại Niết Bàn có nhắc đến hạng người "Nhất-xiển-đề", những người bị cho là "chặt đứt mọi căn lành, không có niềm tin, không còn khả năng thành Phật". Đây là một vấn đề gây nhiều tranh luận, vì dường như nó đi ngược lại tinh thần bình đẳng và từ bi của Phật giáo Đại thừa - Tất cả chúng sanh đều có Phật Tánh.

Đứng ở góc độ "giáo dục khai phóng" mà ông theo đuổi, liệu có tồn tại khái niệm về một "người học không thể tiếp thu" (một "Nhất-xiển-đề" trong giáo dục) hay không? Nếu có, vai trò của người thầy (hay nhà giáo dục) là gì khi đối diện với những người học dường như "vô căn lành" ấy, những người mà mọi phương pháp sư phạm dường như đều không có tác dụng? Trách nhiệm "khai thị" của người dạy trong trường hợp này là gì để đánh thức được Phật Tánh trong họ?

Tôi rất mong nhận được sự chia sẻ và những góc nhìn sâu sắc từ một người đã dày công nghiên cứu và ứng dụng Phật pháp như ông. Những câu trả lời của ông trong các chuyên mục "Bạn đọc hỏi - Lý Tứ trả lời" luôn rất thực tế và khai minh, và tôi tin rằng những trăn trở trên cũng là điều mà nhiều người đang tìm hiểu Phật Pháp theo tinh thần giáo dục và ứng dụng quan tâm .

Xin trân trọng cảm ơn ông.

18/03/2026 - 14:53:54
Duy Tuệ - Hà Nội" (Hết thư)

Độc giả Duy Tuệ và bạn đọc kính mến !!!

Lời đầu tiên, Lý Tứ xin chân thành cảm ơn độc giả Duy Tuệ, người có tuổi đời lẫn tuổi đạo thuộc hàng cao niên...Đã có những nhận xét tốt đẹp về cách tiếp cận Phật đạo của Lý Gia cũng như chuyên mục Bạn Đọc Hỏi - Lý Tứ Trả Lời...!!! Chúc độc giả Duy Tuệ nhiều sức khoẻ, an vui, có những thành công nhất định trên hành trình tham cứu đạo pháp...!!!

Về các thắc mắc của độc giả...Lý Tứ xin được phép trả lời như sau:

- Hỏi:

1. "Về "Tứ Y" (bốn pháp nương tựa) và tinh thần giáo dục khai phóng

Kính thưa ông, trong Phẩm Tứ Y của kinh Đại Niết Bàn, Đức Phật có dạy về bốn điều nương tựa: (1) Y pháp bất y nhân, (2) Y liễu nghĩa kinh bất y bất liễu nghĩa, (3) Y trí bất y thức, (4) Y nghĩa bất y ngữ. Đây được xem là kim chỉ nam cho người học Phật, mang tính chất "giáo dục khai phóng" triệt để, giúp hành giả không bị lệ thuộc vào bất kỳ cá nhân hay hình thức ngôn ngữ nào.

Ở cương vị một nhà giáo dục, ông thấy "Tứ Y" nên được lồng ghép và giảng dạy như thế nào trong các chương trình, tác phẩm của mình để người học (những người đang tìm hiểu Phật đạo) có thể thực sự ứng dụng, tránh được việc biến Phật pháp thành một hệ thống giáo điều hay niềm tin mù quáng, thay vì là một nền giáo dục trí tuệ?"

- Trả lời:

a) Tứ y trong Phật đạo là bốn nguyên tắc căn bản, là kim chỉ nam giúp người học không bám chấp vào những điều phi chân lí, làm trở ngại quá trình tiến tu...!!! Bốn điều gồm:

1- Y pháp bất y nhân: Chỉ căn cứ vào chánh pháp, không căn cứ vào cá nhân hay bản thân người dạy...!!!

2- Y nghĩa bất y ngữ: Chỉ căn cứ vào nghĩa lí, không chạy theo hay chấp nhất văn tự...!!!

3- Y trí bất y thức: Chỉ nương vào trí tuệ chân thật, không căn cứ vào phân biệt của vọng thức...!!!

4- Y kinh liễu nghĩa, không y kinh bất liễu nghĩa: Chỉ căn cứ vào những lời dạy hay kinh điển chỉ thẳng chân lí, không căn cứ vào lời dạy hay kinh điển chưa hoàn hảo, mang tính phương tiện...!!!

b) Đối với Lý Gia, việc học tập Tứ y được giảng giải nội dung cụ thể bốn món này để người học nắm rõ...Đồng thời, người học được nhắc nhở từ các điển hình cụ thể khi có cơ duyên...!!!

- Hỏi:

2. "Về "Pháp thân thường trụ" và mục tiêu giáo dục

Kính thưa ông, một trong những giáo lý cốt lõi và cao siêu nhất của Kinh Đại Niết Bàn là thuyết "Như Lai thường trụ" và "Pháp thân bất diệt". Kinh khẳng định thân kim cang của Như Lai là chân thường, chân lạc, chân ngã, chân tịnh, hoàn toàn vượt thoát quan niệm vô thường, khổ, vô ngã, bất tịnh của thế gian và hàng Nhị thừa.

Nếu nhìn nhận Phật đạo là một nền giáo dục thiết thực, thì khái niệm "Pháp thân thường trụ" nên được trình bày như thế nào? Và với tư cách là một nhà giáo dục, ông sẽ dùng phương pháp nào để giúp học viên của mình có thể "cảm nhận" hoặc "kiến chứng" được một khái niệm siêu việt như "Pháp thân", thay vì chỉ hiểu nó như một đối tượng của niềm tin hay tư duy triết học?"

- Trả lời:

a) Pháp thân: Cách nói khác trí tuệ của Phật hay Bồ tát...!!!

b) Để dễ hiểu về ba thân trong đó có pháp thân...Ví dụ sau, có thể giúp người học cảm nhận về các thân ấy: Thân tướng thầy giáo, ví như nhục thân...!!! Những bài giảng, ví như hoá thân...!!! Hiểu biết của người thầy, ví như pháp thân...!!!

- Hỏi:

3. "Về "Nhất-xiển-đề" và thách thức trong việc giáo dục

Kính thưa ông, trong kinh Đại Niết Bàn có nhắc đến hạng người "Nhất-xiển-đề", những người bị cho là "chặt đứt mọi căn lành, không có niềm tin, không còn khả năng thành Phật". Đây là một vấn đề gây nhiều tranh luận, vì dường như nó đi ngược lại tinh thần bình đẳng và từ bi của Phật giáo Đại thừa - Tất cả chúng sanh đều có Phật Tánh.

Đứng ở góc độ "giáo dục khai phóng" mà ông theo đuổi, liệu có tồn tại khái niệm về một "người học không thể tiếp thu" (một "Nhất-xiển-đề" trong giáo dục) hay không? Nếu có, vai trò của người thầy (hay nhà giáo dục) là gì khi đối diện với những người học dường như "vô căn lành" ấy, những người mà mọi phương pháp sư phạm dường như đều không có tác dụng? Trách nhiệm "khai thị" của người dạy trong trường hợp này là gì để đánh thức được Phật Tánh trong họ?"

- Trả lời:

a) Nhất xiển để (Icchantika):

1- Là từ phiên âm chỉ hạng người dứt thiện căn, không có niềm tin vào giáo pháp, tội lỗi và không biết hổ thẹn. Họ được xem là kẻ khó được cứu độ...!!!

2- Bồ tát xiển đề: Một số trường hợp đặc biệt, Bồ tát nguyện ở lại trong vòng luân hồi để cứu độ chúng sinh mà không chịu vào Niết Bàn...Hạng Bồ tát này, Phật đạo gọi là "Bồ tát xiển đề"...!!!

Về Nhất xiển đề...Theo quan điểm của tôi, hạng người này tuy đã dứt căn lành, nhưng đến lúc nào đó, nếu họ hồi tâm, chân thật sám hối thì cũng có cơ hội giác ngộ như bao chúng sinh khác...!!! Kinh Đại Niết Bàn có đoạn như sau:

"- Này Thuần-đà! Nếu phạm bốn tội nặng và năm tội nghịch, cùng hủy báng Chánh pháp, người như vậy gọi là phá giới.

Thuần-đà bạch Phật:

- Thế-Tôn! Người phá giới như vậy có thể cứu vớt được chăng?

- Này Thuần-đà! Có nhơn duyên thời cứu vớt được. Nếu người đó còn mặc pháp phục chưa bỏ, trong tâm luôn hổ thẹn sợ sệt, tự trách cứ lấy mình, trong lòng ăn năn, sanh tâm hộ trì Chánh pháp, muốn kiến lập Chánh pháp và nguyện sẽ cúng dường người hộ pháp. Nếu có người đọc tụng kinh điển Đại thừa, Tôi sẽ đến han hỏi để được thọ trì đọc tụng. Khi đã thông thuộc rồi, Tôi sẽ vì người khác giảng nói. Này Thuần-đà người như trên đây, Phật gọi là chẳng phá giới..." (Trích kinh Đại Niết Bàn - HT Thích Trí Tịnh dịch)...!!!

b) Như đã nêu ở trên, Nhất xiển đề là hạng người đã mất căn lành, rất khó giáo dục...Tuy nhiên, tâm chúng sanh vô thường và Phật tánh trong họ là thường...Vì thế, khi nào tâm thức Nhất xiển đề vô thường của người ấy tiêu thất, nếu họ quyết tâm học tập thì cơ hội giác ngộ nhất định sẽ đến...!!! Giống như hết mây mù, mặt trời sẽ hiện...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp độc giả Duy Tuệ và bạn đọc giải toả những thắc mắc đã nêu...!!! Chúc độc giả Duy Tuệ và bạn đọc an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

18/03/2026
LÝ TỨ