Thư Của Bạn Đọc Quang Thuận và Huyền Vân !!!

Các bạn !!!

Sau khi gởi các câu trả lời kì 63/2026...Mình liên tiếp nhận được thư cùng các câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận ở Bà Rịa - Vũng Tàu và của hành giả Huyền Vân ở Quảng Ninh...!!!

Cảm ơn hai vị Quang Thuận và Huyền Vân đã tin yêu, tiếp tục gởi thư về chuyên mục...!!! Hôm nay, Lý Tứ xin trả lời mười sáu (16) câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận...Các câu hỏi của hành giả Huyền Vân, sẽ trả lời ở kì tiếp theo...!!!

Sau đây, là nội dung thư và các câu hỏi:

I- Thư và câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận:

"Dạ con kính chúc thầy thân tâm thường an lạc!

Mong thầy từ bi hoan hỉ và giải đáp những câu hỏi mà con vẫn còn chưa thấu hiểu.

1. Trạng thái tâm lúc nào ở trong thế thường hằng?

2. Phải chăng trạng thái tâm thanh tịnh vẫn là một sự vô thường do tâm trí ảo hóa ra ?

3. Trạng thái tâm như thế nào để đạt được vô ngã?

4. Khi tâm nhập vào sự trống rỗng như ở trong mắt bão phải chăng người quan sát vẫn là dòng tư tưởng vô thường?

5. Làm sao tâm thức hòa nhập vào cái vô tận?

6. Sự bao la vô cùng tận của tâm thức xảy ra khi nào?

7. Trạng thái bất sinh bất diệt khi tâm thức nhận ra điều gì?

8. Điều kiện nào để tâm thức thâu nhiếp toàn bộ sự vô tận vào tâm?

9. Giai đoạn nào tâm thức mất hút trong Huệ không vũ trụ?

10. Từ bi với tận lòng yêu thương vô bờ bến xảy ra khi tâm thức có được tri kiến gì?

11. Đại nguyện chúng sanh vô biên thệ nguyện độ tâm thức sẽ bám vào đâu?

12. Tâm thức ở thế bao la vô cùng tận trùm khắp pháp giới xảy ra khi nào?

13. Điều kiện nào để tâm thức nhập vào Huệ không pháp giới?

14. Từ cái rỗng lặng biến hóa ra vô lượng cái ngã khi nào?

15. Vũ trụ trong Tâm thức - tâm thức là vũ trụ làm sao vượt qua được thành trụ hoại không? 

16. Điều kiện nào để tâm thức không còn trú ẩn vào pháp giới? 

Dạ con mong thầy hoan hỉ từ bi chỉ dạy cho con và mong được thầy từ bi hồi đáp. Kính chúc thầy thân tâm thường an lạc….

30/04/2026 - 17:24:52

Quang Thuận - Bà Rịa - Vũng Tàu"

II- Thư của hành giả Huyền Vân:

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Huyền Vân tôi quả là bàng hoàng và thán phục trước những câu trả lời ngắn gọn, sắc bén và đầy hóm hỉnh của bác. Nhiều câu trả lời đã khiến tôi phải dừng lại dòng suy nghĩ, quay về trong tâm, sau đó mỉm cười thú vị.

Có những câu đọc xong tôi đã bật cười thành tiếng một cách đầy sảng khoái, cảm giác nâng nâng, đắc ý như ngày xưa đi học giải được một bài toán khó qua gợi ý của thầy giáo. Những câu trả lời của bác không hẳn là đáp án mà là một gợi ý tinh tế giúp tôi giải bài toán tâm thức của mình.

Để đào sâu thêm những câu trả lời của bác, tôi xin đặt 34 câu hỏi nối tiếp, rất mong nhận được câu trả lời tiếp của bác. Lần này tôi đã rà đi rà lại đảm bảo đánh số không bị thiếu như lần trước nữa.

1 - Hỏi: 6. "Vì sao cùng một cảnh nhưng mỗi người thấy khác nhau?"

- Trả lời: Do nhãn quan, do tâm tình, do quan điểm, do sở thích…!!!

- Hỏi tiếp: Nhãn quan, tâm tình, quan điểm, sở thích của một hữu tình Phật Đạo gọi là gì? Tu tập là để làm mất những thứ đó phải không?

2 - Hỏi: 7. "Cực Lạc là tâm hay là nơi chốn?"

- Trả lời: Là tâm...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy tâm là gì?

3 - Hỏi: 8. "Niết bàn là trạng thái hay một thế giới?"

- Trả lời: Trạng thái của tâm thức...!!!

- Hỏi tiếp: Trong Phật Đạo có bao nhiêu trạng thái niết bàn? Chúng giống và khác nhau như thế nào?

4 - Hỏi: 10. "Tại sao tìm cảnh giới bên ngoài lại bị ví như tìm “lông rùa sừng thỏ”?"

- Trả lời: Người học tập trong Phật đạo, không thể "điều phục tâm thức" thông qua thế giới bên ngoài, nên nói như vậy...!!!

-Hỏi tiếp: Tại sao không thể điều phục tâm thức thông qua thế giới bên ngoài? Việc học tập giáo Pháp từ Kinh và từ thầy có phải là thông qua thế giới bên ngoài?

5 - Hỏi: 11. "Sự khác biệt giữa “tưởng tượng cảnh giới” và “chứng cảnh giới” là gì?"

- Trả lời: Giống như ăn và mơ mộng về thức ăn...!!!

- Hỏi tiếp: Tưởng ra những cảnh giới đẹp, rồi an trú trong tưởng đó có được an vui và giải thoát?

6 - Hỏi: 15. "Khi tâm thanh tịnh, thế giới có thay đổi không?"

- Trả lời: Tâm và thế giới là hai thứ khác nhau...!!!

- Hỏi tiếp: Khi bị chó đuổi tâm bác thế nào?

7 - Hỏi: 16. "Có phải mọi khổ đau đều do tâm tạo?"

- Trả lời: Mọi khổ đau đều bắt nguồn từ "nhận thức không như pháp" (không đúng chánh pháp)...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là nhận thức như pháp?

8 - Hỏi: 17. "Nếu tâm là gốc sanh phiền não, vậy diệt tâm, phiền não diệt đúng không?"

- Trả lời: Diệt tâm không đúng chánh pháp, phiền não còn nguyên...!!!

- Hỏi tiếp: Diệt tâm đúng chánh pháp cụ thể như thế nào?

9 - Hỏi: 18. "Làm sao nhận ra “chân tâm” giữa vô số vọng tưởng?"

- Trả lời: Làm sao nhận ra màu sắc khi mắt vẫn còn mù lòa ???!!!

- Hỏi tiếp: Đi chữa mù. Chữa mù trong Phật đạo có bao nhiêu pháp?

10 - Hỏi: 22. "Người học làm sao phân biệt được đâu là phương tiện và đâu là cứu cánh?"

- Trả lời: Giác ngộ sẽ biết...!!!

- Hỏi tiếp: Làm sao để giác ngộ?

11 - Hỏi: 26. "Sự khác biệt giữa Tịnh Độ tông và Thiền tông theo cách nhìn của bác là gì?"

- Trả lời: Một bên cần "nhất tâm" để vãng sanh (Tịnh độ)...!!! Một bên cần "không tâm" để chứng vô sanh (Thiền)...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là nhất tâm? Thế nào là không tâm? Vô sanh khác vãng sanh cụ thể như thế nào?

12 - Hỏi: 28. "Trong 37 Phẩm trợ đạo, phẩm nào là phương tiện? Phẩm nào là cứu cánh?"

- Trả lời: Cứu cánh của Phật đạo không phẩm...!!!

- Hỏi tiếp: Không phẩm thì ai tu được, ai chứng được?

13 - Hỏi: 34. "Người học nên giữ thái độ nào khi tiếp cận với các pháp môn khác nhau?"

- Trả lời: Xem pháp môn nào phù hợp với mình...!!!

- Hỏi tiếp: Làm sao biết một pháp môn phù hợp với mình?

14 - Hỏi: 36. "Vì sao câu hỏi “có hay không” thường không được trả lời dứt khoát?"

- Trả lời: Ở đâu trả lời (không dứt khoát) như thế ???

- Hỏi tiếp: Sau khi chết còn hay không còn? Có cái tôi hay không có cái tôi?

15 - Hỏi: 37. “Có” và “không” thuộc về nhận thức hay thực tại?"

- Trả lời: Nhận thức và thực tại đều là có (hữu vi)...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy “không” thuộc về gì?

16 - Hỏi: 41. "Làm sao vượt qua nhị nguyên “có - không”?"

- Trả lời: Phải giác ngộ chân thật...!!!

- Hỏi tiếp: Học trò của bác có bao nhiêu người đã giác ngộ chân thật?

17 - Hỏi: 42. “Trung đạo” được thể hiện như thế nào?"

- Trả lời: Chẳng thấy bờ này, bờ kia sai khác...!!!

- Hỏi tiếp: Xin cho thêm 3 ví dụ nữa về nghĩa “trung đạo”?

18 - Hỏi: 43. "Vì sao tâm phân biệt tạo ra mâu thuẫn?"

- Trả lời: Phân biệt rồi chấp nhất, so đo...vv...mới sinh mâu thuẫn...!!!

- Hỏi tiếp: Không phân biệt có rơi vào vô cảm không?

19 - Hỏi: 44. "Khi không còn phân biệt, thực tại là gì?"

- Trả lời: Thực tại vẫn là thực tại...!!!

- Hỏi tiếp: Tâm người không phân biệt lúc không phân biệt ở đâu?

20 - Hỏi: 45. "Có thể dùng lý luận để đạt đến chân lý không?"

- Trả lời: Chân lí không nằm trong lí luận...!!!

- Hỏi tiếp: Chân lý nằm ở đâu?

21 - Hỏi: 46. "Tận hữu vi và trụ vô vi là những cảnh giới như thế nào?"

- Trả lời: Là những cảnh giới thuộc cảnh giới xuất thế của "đạo", nhưng chưa đến (chưa phải cảnh giới) "phi đạo"...!!!

- Hỏi tiếp: Phi đạo là cảnh giới nào?

22 - Hỏi: 50. "Thế nào là phi hữu phi vô?"

- Trả lời: Như giấc mơ, chẳng phải có (thức thì không còn, phi hữu), chẳng phải không (ngủ mê thì hiện lên, phi vô)...!!!

- Hỏi tiếp: Phi hữu phi vô có phải là trung đạo?

23 - Hỏi: 51. "Vì sao “Duy tuệ thị nghiệp” được nhấn mạnh?"

- Trả lời: Vì, đó là "mục tiêu cao nhất" của đạo...!!!

- Hỏi tiếp: Nếu “Duy tuệ thị nghiệp” là mục tiêu cao nhất của đạo thì mục tiêu “Độ thoát tất cả chúng sanh đều trọn thành Phật đạo” xếp thứ mấy?

24 - Hỏi: 54. "Trí tuệ Phật Đạo có thể học được không?"

- Trả lời: "Cũng được, cũng không được"...!!! Hữu sư trí: Do học mà thành...!!! Vô sư trí: Không do học mà được...!!!

- Hỏi tiếp: Vô sư trí và Vô tu vô chứng giống hay khác nhau?

25 - Hỏi: 55. "Vai trò của kinh điển trong việc phát sinh trí tuệ là gì?"

- Trả lời: Làm cơ sở đối chiếu để trí tuệ không bị sai lệch...!!!

- Hỏi tiếp: Với người chưa có trí tuệ thì vai trò của kinh điển ra sao?

26 - Hỏi: 58. "Trí tuệ có cần trải nghiệm thực tế không?"

- Trả lời: "Cũng cần, cũng không cần"...!!! Cần khi giúp người...!!! Không cần khi tự thọ dụng...!!!

- Hỏi tiếp: Bác hãy cho ví dụ, trí tuệ khi giúp người và trí tuệ tự thọ dụng?

27 - Hỏi: 59. "Sự khác biệt giữa hiểu bằng trí và chứng bằng tâm là gì?"

- Trả lời: Hiểu bằng trí: Cho ra thấu đạt...!!! Chứng bằng tâm: Cho ra an vui...!!!

- Hỏi tiếp: Vậy là khi thấu đạt sẽ cho ra an vui phải không? Liệu có vế ngược lại, an vui giúp thấu đạt thêm sâu sắc không?

28 - Hỏi: 61. "Làm sao vượt qua sở tri chướng?"

- Trả lời: Không chấp...!!! Trong Tâm Pháp, Lý Tứ đã viết: "Hết chấp còn ngu, không chấp không ngu"...!!!

- Hỏi tiếp: Tại sao hết chấp vẫn còn ngu?

29 - Hỏi: 65. "Điều kiện để có thật trí là gì? Thật trí có giới hạn không? Nó thường hay vô thường?"

- Trả lời: Đủ công đức...!!! Không giới hạn...!!! Thường...!!!

- Hỏi tiếp: Chỉ cần đủ công đức là có thật trí sao? Vậy tại sao cần có căn bản trí và huyễn trí trước khi có thật trí?

30 - Hỏi: 71. "Thế nào là “thiện tri thức” đúng nghĩa?"

- Trả lời: Đầy đủ "Tông thông" và "Thuyết thông"...!!!

- Hỏi tiếp: Thế nào là Tông thông, thế nào là Thuyết thông?

31 - Hỏi: 79. "Người học đạo nên giữ thái độ nào với lời dạy của thầy?"

- Trả lời: Người thầy chân chánh, luôn dạy học trò: "Không nợ học phí...Không quên lễ, tết"...!!! Và, phàm là học trò, phải có thái độ cung kính, "khắc cốt ghi tâm" lời dạy này...!!!

- Hỏi tiếp: Trong đạo thầy không thu học phí, thì học trò trả bằng gì?

32 - Hỏi: 84. "Nghi vấn để tiến tu có trái với kiết sử Nghi trong đạo?"

- Trả lời: Nghi vấn để tiến tu, không đồng nghĩa với nghi của kiết sử...!!!

- Hỏi tiếp: Xin bác nói rõ điểm khác nhau hai nghi trên?

33 - Hỏi: 85. "Sự khác biệt giữa “biết”, “hiểu” và “tin” trong đạo là gì?"

- Trả lời: Biết: Kết quả thu thập từ các nguồn thông tin...!!! Hiểu: Kết quả của học tập và tư duy...!!! Tin: Kết quả từ trái tim không theo não bộ...!!!

- Hỏi tiếp: Văn - Tư - Tu đúng sẽ cho ra Biết - Hiểu - Tin đúng không bác?

34 - Hỏi: 86. "Người học cần buông bỏ điều gì để thấy đạo?"

- Trả lời: Buông bỏ những thứ làm chướng đạo...!!!

- Hỏi tiếp: Xin bác nêu ra 3 thứ lớn nhất làm chướng đạo?

Chân thành cảm ơn bác!

01/05/2026 - 0:13:13

Huyền Vân - Quảng Ninh" (Hết thư)

.................

Sau đây, Lý Tứ xin trả lời các câu hỏi của bạn đọc Quang Thuận:

- Hỏi:

1. "Trạng thái tâm lúc nào ở trong thế thường hằng?"

- Trả lời:

Giác ngộ bổn tâm (hay Diệt đế) tâm sẽ thường hằng...!!!

- Hỏi:

2 . "Phải chăng trạng thái tâm thanh tịnh vẫn là một sự vô thường do tâm trí ảo hóa ra ?"

- Trả lời:

Thanh tịnh của người giác ngộ, là kết quả của việc học tập để thay đổi nhận thức đưa đến giác ngộ chân thật...Kết quả này, không phải do tâm trí ảo hoá như kết quả của người dụng công ức chế ý thức hay công phu tu luyện...!!! Cho nên, thanh tịnh này là thường...!!!

- Hỏi:

3. "Trạng thái tâm như thế nào để đạt được vô ngã?"

- Trả lời:

Không tâm thì vô ngã...Theo nguyên lí "cái này không, nên cái kia cũng không"....!!!

- Hỏi:

4. "Khi tâm nhập vào sự trống rỗng như ở trong mắt bão phải chăng người quan sát vẫn là dòng tư tưởng vô thường?"

- Trả lời:

a) Nếu trong thiền định, tâm nhập vào cảnh giới rỗng không thì, giác quán (dòng tư tưởng) phát sinh từ thiền định là vô thường...!!!

b) Nếu "giác ngộ như pháp", chứng vô sanh, "tâm pháp đều không" thì, sự nhận biết (giác quán) bây giờ là thường, do tánh giác phát huy diệu dụng...!!!

- Hỏi:

5. "Làm sao tâm thức hòa nhập vào cái vô tận?"

- Trả lời:

Giác ngộ chân thật, tâm và vô tận trở về bản nguyên không hai...!!! Nếu (hành giả) còn thấy hai, chẳng thể nào có sự hoà nhập...!!!

- Hỏi:

6. "Sự bao la vô cùng tận của tâm thức xảy ra khi nào?"

- Trả lời:

Khi nào ngộ được bản tâm...!!!

- Hỏi:

7. "Trạng thái bất sinh bất diệt khi tâm thức nhận ra điều gì?"

- Trả lời:

Nhận ra "bản lai hữu tình không tâm"...!!!

- Hỏi:

8. "Điều kiện nào để tâm thức thâu nhiếp toàn bộ sự vô tận vào tâm?"

- Trả lời:

Giác ngộ...!!!

- Hỏi:

9. "Giai đoạn nào tâm thức mất hút trong Huệ không vũ trụ?"

- Trả lời:

Ngu, mê không còn...!!!

- Hỏi:

10 . "Từ bi với tận lòng yêu thương vô bờ bến xảy ra khi tâm thức có được tri kiến gì?"

- Trả lời:

"Phật tri kiến"...!!!

- Hỏi:

11. "Đại nguyện chúng sanh vô biên thệ nguyện độ tâm thức sẽ bám vào đâu?"

- Trả lời:

Tâm thức tịch diệt, đại nguyện mới bắt đầu thành tựu...!!!

- Hỏi:

12. "Tâm thức ở thế bao la vô cùng tận trùm khắp pháp giới xảy ra khi nào?"

- Trả lời:

a) Trong thiền: Khi ý thức bị chế ngự hoàn toàn...!!!

b) Trong giác ngộ: Đã chuyển "ý thức thành Diệu quan sát trí"...!!!

- Hỏi:

13. "Điều kiện nào để tâm thức nhập vào Huệ không pháp giới?"

- Trả lời:

"Giác ngộ như pháp" thì tâm thức và Huệ không pháp giới không hai...!!! Cảnh giới này, không có xuất - nhập...!!!

- Hỏi:

14. "Từ cái rỗng lặng biến hóa ra vô lượng cái ngã khi nào?"

- Trả lời:

Khi mê...!!!

- Hỏi:

15. Vũ trụ trong Tâm thức - tâm thức là vũ trụ làm sao vượt qua được thành trụ hoại không? 

- Trả lời:

Giác ngộ, tâm và pháp đồng tịch diệt, lập tức ra khỏi quy luật "thành, trụ, hoại, không" hay "sanh, trụ, dị, diệt"...!!!

- Hỏi:

16. "Điều kiện nào để tâm thức không còn trú ẩn vào pháp giới?"

- Trả lời:

Hết mê...!!!

Bạn đọc Quang Thuận thân mến !!!

Theo nhận xét của mình, có vẻ Quang Thuận đã dùng "nhãn quan của người tu thiền" để quan sát tâm thức và thế giới sau đó đặt câu hỏi...Chứ không dựa vào hiểu biết chắc thật, bài bản của người học tập đạo pháp để xem xét vấn đề...Vì thế, trong các câu hỏi, thể hiện sự mơ hồ giữa các khái niệm như ngã, pháp giới, tâm, thức, thế giới, vũ trụ, cảnh giới...vv...Điều này, dẫn đến một số thắc mắc đọc lên khó hiểu, thậm chí tối nghĩa, lẫn lộn tâm - vật...!!! Mong rằng, đối với các khái niệm cơ bản của đạo như: Cảnh giới, tâm, ngã, thức, pháp giới, vũ trụ...vv...Quang Thuận bỏ thời gian tìm hiểu kĩ hơn để tránh những đáng tiếc đã nêu...!!! Một vài góp ý chân thành...Mong Quang Thuận hoan hỉ...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Quang Thuận "nhận ra sự khác biệt" giữa thấy biết của tu thiền và giác ngộ...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn, cần cầu học tập giáo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

01/05/2026

LÝ TỨ