Một Số Thắc Mắc Về Kinh Duy Ma Cật !!!

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thư của Phạm Quang Minh ở Hà Nội và của Nguyện Hải ở Hải Phòng...!!! Nội dung như sau:

I- Thư của bạn đọc Phạm Quang Minh - Hà Nội:

"Kính thưa Cư sĩ Lý Tứ,

Nhận được thư “Tia Nắng Ngày Đông” của bác, con đã ngồi yên rất lâu. Ngoài trời Hà Nội đang rét, nhưng trong lòng con lại thấy ấm lên một cách khó tả. Những dòng bác viết đến rất đúng lúc, như một luồng sáng xuyên qua mớ suy nghĩ rối rắm mà con đã mang theo suốt thời gian dài.

Thưa bác, con xin phép không hỏi thêm điều gì nữa. Bởi ngay khi đọc đến đoạn bác viết: “Vàng là vật quý, nhưng chút vàng bay vào mắt, phải lấy nó ra ngay… Nếu vì quý nó mà để vàng trong mắt, mắt sẽ sinh bệnh”, con thực sự dừng lại. Câu đó đánh thẳng vào chỗ con đang mắc kẹt mà bấy lâu nay chính con lại không nhận ra.

Con chợt thấy rõ: Những năm tháng con miệt mài gọi là “nghiên cứu Phật học”, luận án Tiến sĩ con đang theo đuổi, các hệ thống thuật ngữ Duy Thức mà con nâng niu… tất cả đều là “vàng”. Vì quá trân quý chúng, con vô tình để chúng che kín tầm nhìn của mình. Thế nên càng học, con lại càng thấy rối; càng đọc, con lại càng thấy nhiều mâu thuẫn.

Con hiểu ra rằng chân lý vốn không xa, cũng không phức tạp. Nó đang ở ngay trước mắt. Chỉ là con đã nhìn nó qua quá nhiều lớp kính của kiến thức, nên mọi thứ bị méo đi. Con mải phân tích “nước” là gì, tranh luận về công thức của “nước”, mà quên mất việc đơn giản nhất là uống một ngụm để hết khát. Thư của bác như một cái chạm nhẹ nhưng đủ mạnh để con buông xuống những thứ đang cầm quá chặt.

Con cũng rất thấm lời bác nhắc về chuyện “đói thì ăn rau, đau thì uống thuốc”, nhưng phải biết tránh những thứ độc hại. Nhìn lại, con giật mình nhận ra mình đã đọc quá nhiều thứ một cách thiếu chọn lọc, không có người dẫn đường. Cứ tưởng là đang bồi bổ tri thức, hóa ra lại làm cho đầu óc thêm nặng nề và rối ren.

Ba điều bác nhấn mạnh: Tồi tà hiển chánh - đoạn mê khai giác - thân cận thiện hữu, con xin ghi nhớ thật kỹ. Con hiểu rằng muốn thay đổi thì không thể chỉ dựa vào ý chí hay lý luận của riêng mình.

Con may mắn có cơ hội thân cận Thầy Trí Đức - người đã có một đời sống tâm thức mới, sau những bức thư trao đổi với bác. Con cảm nhận được rất rõ điều đó. Bên cạnh đó qua trang LyTu.vn, con biết thêm về Lý Gia - một môi trường học tập Phật Pháp tuyệt vời, có một không hai trong thời kỳ mạt Pháp này. Với con, đó là những nhân duyên rất quý. Con sẽ học cách nương tựa vào các bậc thiện tri thức, chăm sóc lại mảnh đất tâm mình, thay vì chỉ đứng ngoài mà vẽ vời, suy diễn.

Lời lẽ thì có hạn, nhưng lòng biết ơn của con thì rất thật. Bác không chỉ trả lời một câu hỏi, mà giúp con nhìn ra chiếc bẫy mà chính mình đã tự đặt ra bấy lâu nay. Con tin rằng, khi mắt mình bớt bụi, bầu trời sẽ tự hiện ra, không cần phải tìm đâu xa.

Kính chúc bác luôn mạnh khỏe, thân tâm an ổn, để tiếp tục soi đường cho những người còn đang loay hoay như con.

Con xin thành kính tri ân!

19/12/2025 - 12:44:52 - Phạm Quang Minh - Hà Nội”

II- Thư của bạn đọc Nguyện Hải - Hải Phòng:

"Kính thưa Thầy Lý Tứ,

Con là Nguyện Hải, một Phật tử đã nhiều năm nghiên cứu giáo pháp Đại Thừa. Con luôn âm thầm theo dõi và khâm phục cách Thầy khai thị trong chuyên mục “Bạn đọc hỏi - Lý Tứ trả lời”. Phong cách trả lời trực chỉ, đầy trí tuệ và phương tiện thiện xảo của Thầy khiến con vô cùng tâm đắc.

Hôm nay, con mạn phép dựa trên tinh thần kinh Duy Ma Cật, mạo muội đặt ra một vài nghi vấn, mong được Thầy từ bi chỉ dạy. Đây là những chỗ con thực sự bế tắc, muốn cầu thị để hiểu cho thấu đáo:

1. Vô trụ bản tánh: Kinh nói: “Từ vô trụ bổn lập nhất thiết pháp”. Nếu tất cả pháp vốn vô trụ, vậy cái “bổn” (gốc) ấy rốt ráo an trú ở đâu? Hay chính “vô trụ” mới là chỗ an trú chân thật?

2. Bất nhị pháp môn: Cư sĩ Duy Ma Cật im lặng để thị hiện pháp môn bất nhị. Vậy trong sự im lặng ấy, làm thế nào để phân biệt đâu là chân lặng (tịch chiếu) và đâu là vô ký (vô minh)?

3. Tâm tịnh cõi tịnh: Nếu “tùy kỳ tâm tịnh tắc Phật độ tịnh”, vậy khi một vị Bồ Tát nhập thế độ sinh, đối diện với uế độ, tâm Ngài có còn “tịnh” theo cách hiểu của phàm phu không? Cái “tịnh” ấy là một trạng thái tâm ly nhiễm, hay là một cái thấy siêu việt về sự bình đẳng của các pháp?

4. Bệnh và Bồ Tát hạnh: Cư sĩ thị hiện có bệnh, vì “chúng sinh bệnh tức Bồ Tát bệnh”. Vậy có phải Bồ Tát vì bi nguyện quá sâu dày mà phải “mang” bệnh của chúng sinh, hay là Bồ Tát thấy rõ bệnh tướng vốn không, nên tự tại ngay trong bệnh? Sự khác biệt này then chốt ở chỗ nào?

5. Phương tiện và chân thật: Kinh nêu rõ Duy Ma Cật dùng vô số phương tiện hiện thân có vợ con, song thực tế Ngài đã thanh tịnh. Vậy làm thế nào để hành giả khi sử dụng phương tiện, không bị chính phương tiện ấy trói buộc, mà vẫn thấy được “chân thật đạo” xuyên qua nó?

Ví như: Chuyện ""Hòa quang đồng trần"" – Vào lầu xanh độ chúng sinh?

Kinh mô tả Bồ-tát có thể vào chốn lầu xanh, sòng bạc để độ người mà tâm không nhiễm ô. Đây là "phương tiện" giáo hóa.

Con tự hỏi, làm sao một hành giả biết mình đã đủ "đô" để chơi cái game mạo hiểm này? Ranh giới giữa "phương tiện độ sinh" và "sa ngã hưởng thụ" nó mỏng như sợi tơ vậy. Có tiêu chuẩn nào để kiểm chứng rằng ông A đang thực hành Bồ-tát hạnh trong quán rượu, hay ông ấy chỉ đang mượn mác Bồ-tát để thỏa mãn cơn nghiện của mình không?

6. Văn Thù Sư Lợi và trí tuệ: Ngài Văn Thù vào thăm bệnh, mang theo tướng trí tuệ tối thắng. Vậy cuộc đối đáp giữa hai Ngài là sự tương ứng giữa “Căn Bản Trí” (của Duy Ma) và “Hậu Đắc Trí” (của Văn Thù) chăng? Ý nghĩa của sự tương ứng này đối với hành giả tu tập là gì?

7. Pháp môn giải thoát bình đẳng: Trong hội chúng, có vị Tỳ-kheo, Bồ Tát, Thiên tử… mỗi vị đều nói về pháp môn giải thoát của mình. Vậy rốt ráo, có một pháp môn “tối thượng” nào để nương tựa, hay tất cả đều chỉ là “phương tiện thiện xảo” tùy theo căn cơ? Làm sao để chọn đúng pháp môn phù hợp với mình?

8. Bất thối chuyển và biểu hiện: Kinh nói về “Bất thối chuyển”. Một vị Bất thối chuyển còn có thể thị hiện làm thân phàm phu, thậm chí có những hành vi bên ngoài có vẻ như “thối thất” không? Làm sao để nhận biết một vị Bồ Tát thật sự bất thối giữa đời thường?

9. Về sự đối lập giữa hình tướng Cư sĩ và Xuất gia

Đây là điều làm con trăn trở nhất và xin để lại cuối cùng. Ngài Duy Ma Cật là cư sĩ tại gia, có vợ con, tài sản, nhưng trí tuệ và biện tài của Ngài khiến các bậc đại Tỳ-kheo xuất gia cũng phải kính nể, thậm chí e dè.

Điều này dễ khiến người đời sinh tâm ngạo mạn, cho rằng chiếc áo cà sa và giới luật là không cần thiết. Thưa Thầy, nếu sự giác ngộ rốt ráo không nằm ở hình tướng xuất gia hay tại gia, vậy thì vai trò thực sự của Tăng đoàn và sự nghiêm trì giới luật là gì? Làm sao để học kinh này mà tránh được cái bẫy "Trí thức Phật học” - nghĩ rằng mình chỉ cần "hiểu sâu" là đủ, là ngang hàng với các bậc tu hành phạm hạnh mà không cần sự hy sinh, buông bỏ thực tế?

Con thành kính đảnh lễ Thầy, những câu hỏi này chất chứa nhiều năm nghiền ngẫm của con. Mong Thầy rủ lòng từ bi, dùng trí tuệ phương tiện để phá tan mây mờ cho kẻ hậu học chúng con.

19/12/2025 - 10:36:32 - Nguyện Hải - Hải Phòng” (Hết thư)

III- Trả lời thắc mắc của bạn đọc Nguyện Hải !!!

Phạm Quang Minh, Nguyện Hải và bạn đọc thân mến !!!

Mình xin chân thành cảm ơn Quang Minh và Nguyện Hải đã có những nhận xét tốt đẹp đối với chuyên mục...!!! Về các câu hỏi của Nguyện Hải, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. "Vô trụ bản tánh: Kinh nói: “Từ vô trụ bổn lập nhất thiết pháp”. Nếu tất cả pháp vốn vô trụ, vậy cái “bổn” (gốc) ấy rốt ráo an trú ở đâu? Hay chính “vô trụ” mới là chỗ an trú chân thật?"

- Trả lời:

a) Lấy vô trụ làm trụ xứ: Kinh Đại Bảo Tích dạy: "Bồ tát trụ nơi vô trụ"; Kinh Kim Cang dạy: "Ưng vô sở trụ"; Lục Tổ Huệ Năng dạy: "Lấy vô trụ làm tông..." !!! Theo những lời dạy này, vô trụ mới là chỗ an trụ thù diệu của Đạo xuất thế...!!!

b) Vô trụ bổn lập nhất thiết pháp: Giống như cái trống, không có chỗ trụ (vô trụ), nên khi có người đánh, tiếng kêu (pháp) mới tương ưng lực đánh (đánh mạnh kêu lớn, đánh nhẹ kêu nhỏ, không đánh không kêu)...!!! Giống như hư không, không có chỗ trụ (vô trụ), nên mới hoà hợp (pháp tương ưng) với tất cả mọi khoảng trống (mọi tâm thức)...!!!

- Hỏi:

2. "Bất nhị pháp môn: Cư sĩ Duy Ma Cật im lặng để thị hiện pháp môn bất nhị. Vậy trong sự im lặng ấy, làm thế nào để phân biệt đâu là chân lặng (tịch chiếu) và đâu là vô ký (vô minh)?"

- Trả lời:

a) Im lặng nào, có thể khiến mình và người dứt mê, hết phân biệt, giác ngộ, thành tựu bất nhị...vv...đó là im lặng (tịch chiếu) của đạo...!!!

b) Im lặng nào, khiến mình và người tâm thức mê muội, đảo điên, phiền não không dứt...vv...đó là im lặng của đời (vô minh)...!!!

- Hỏi:

3. "Tâm tịnh cõi tịnh: Nếu “tùy kỳ tâm tịnh tắc Phật độ tịnh”, vậy khi một vị Bồ Tát nhập thế độ sinh, đối diện với uế độ, tâm Ngài có còn “tịnh” theo cách hiểu của phàm phu không? Cái “tịnh” ấy là một trạng thái tâm ly nhiễm, hay là một cái thấy siêu việt về sự bình đẳng của các pháp?"

- Trả lời:

a) Tâm đã tịnh thì, chẳng thấy đời đạo; uế tịnh; mê ngộ; thiện ác...vv...sai khác...!!! Vì giác ngộ "bản lai tâm (này) pháp (kia) đều tự không"...!!!

b) Tịnh ấy do "giác ngộ chân thật" mà có...!!!

- Hỏi:

4. "Bệnh và Bồ Tát hạnh: Cư sĩ thị hiện có bệnh, vì “chúng sinh bệnh tức Bồ Tát bệnh”. Vậy có phải Bồ Tát vì bi nguyện quá sâu dày mà phải “mang” bệnh của chúng sinh, hay là Bồ Tát thấy rõ bệnh tướng vốn không, nên tự tại ngay trong bệnh? Sự khác biệt này then chốt ở chỗ nào?"

- Trả lời:

Bồ Tát vì nguyện lớn, thị hiện sinh vào cõi này (Dục, Sắc) nên mang thân rồi có bệnh như chúng sinh...Tuy thân bệnh nhưng tâm không bệnh...!!!

- Hỏi:

5. "Phương tiện và chân thật: Kinh nêu rõ Duy Ma Cật dùng vô số phương tiện hiện thân có vợ con, song thực tế Ngài đã thanh tịnh. Vậy làm thế nào để hành giả khi sử dụng phương tiện, không bị chính phương tiện ấy trói buộc, mà vẫn thấy được “chân thật đạo” xuyên qua nó?

Ví như: Chuyện ""Hòa quang đồng trần"" – Vào lầu xanh độ chúng sinh?

Kinh mô tả Bồ-tát có thể vào chốn lầu xanh, sòng bạc để độ người mà tâm không nhiễm ô. Đây là "phương tiện" giáo hóa.

Con tự hỏi, làm sao một hành giả biết mình đã đủ "đô" để chơi cái game mạo hiểm này? Ranh giới giữa "phương tiện độ sinh" và "sa ngã hưởng thụ" nó mỏng như sợi tơ vậy. Có tiêu chuẩn nào để kiểm chứng rằng ông A đang thực hành Bồ-tát hạnh trong quán rượu, hay ông ấy chỉ đang mượn mác Bồ-tát để thỏa mãn cơn nghiện của mình không?"

- Trả lời:

a) Khi nào thấy được "phương tiện và cứu cánh" không hai (bất nhị) thì, lúc đó không bị phương tiện trói buộc...!!!

b) Ta nên xem lại hành động của chính mình do động cơ nào ??? Phương tiện độ sinh hay sa ngã hưởng thụ ??? Để điều chỉnh bản thân mới là kẻ trí trong đạo...!!! Tổ dạy: "Thường tự thấy lỗi mình"...!!!

c) Kiểm chứng người khác "chân hay giả" để làm gì ??? Việc làm này có cần thiết đối với người học tập giáo pháp hay không ??? "Kẻ trí trong đạo" không làm những việc vô ích, thói thường như: Thị phi, tò mò thiên hạ là chân hay giả...!!!

- Hỏi:

6. "Văn Thù Sư Lợi và trí tuệ: Ngài Văn Thù vào thăm bệnh, mang theo tướng trí tuệ tối thắng. Vậy cuộc đối đáp giữa hai Ngài là sự tương ứng giữa “Căn Bản Trí” (của Duy Ma) và “Hậu Đắc Trí” (của Văn Thù) chăng? Ý nghĩa của sự tương ứng này đối với hành giả tu tập là gì?"

- Trả lời:

a) Duy Ma Cật im lặng Văn thù khen...!!! Đây là chỗ tương ưng của hai Cụ Văn Thù và Duy Ma...!!!

b) Nhưng, Phật thì lại thuyết pháp môn "Tận Vô Tận Giải Thoát"...!!! Hành giả tu tập nếu nhận ra, vì sao Phật thuyết pháp môn "Tận Vô Tận Giải Thoát" (chẳng tận hữu vi, chẳng trụ vô vi) trong đương cơ này (đương cơ Duy Ma Cật im lặng mà Văn thù lại khen)...Nhất định sẽ thấu suốt cảnh giới "Giải Thoát Bất Tư Nghì"...!!!

- Hỏi:

7. "Pháp môn giải thoát bình đẳng: Trong hội chúng, có vị Tỳ-kheo, Bồ Tát, Thiên tử… mỗi vị đều nói về pháp môn giải thoát của mình. Vậy rốt ráo, có một pháp môn “tối thượng” nào để nương tựa, hay tất cả đều chỉ là “phương tiện thiện xảo” tùy theo căn cơ? Làm sao để chọn đúng pháp môn phù hợp với mình?"

- Trả lời:

a) "Giải thoát bình đẳng" thì chẳng có pháp môn...!!!

b) "Không pháp môn" (không phương tiện) chính là "pháp môn tối thượng" (phương tiện tối thắng) của Đạo xuất thế giúp thành tựu "giải thoát bình đẳng"...!!! Còn một pháp môn nào (cho dù đó là "pháp môn tối thượng") thì, đều là thứ trói buộc đối với Đạo giải thoát...!!!

- Hỏi:

8. "Bất thối chuyển và biểu hiện: Kinh nói về “Bất thối chuyển”. Một vị Bất thối chuyển còn có thể thị hiện làm thân phàm phu, thậm chí có những hành vi bên ngoài có vẻ như “thối thất” không? Làm sao để nhận biết một vị Bồ Tát thật sự bất thối giữa đời thường?"

- Trả lời:

a) Đối với Đạo xuất thế, vẻ bên ngoài (hình tướng) không nói được điều gì...!!!

b) Nên hỏi, "ta đã bất thối hay chưa"...!!! Đừng nên tìm cách tìm xem người khác đã bất thối hay chưa...!!! Ta chưa bất thối, họ bất thối hay chưa ta cũng đâu có biết...!!! Bồ Tát bất thối, không có nhu cầu nghe ngóng thiên hạ...!!!

- Hỏi:

9. "Về sự đối lập giữa hình tướng Cư sĩ và Xuất gia

Đây là điều làm con trăn trở nhất và xin để lại cuối cùng. Ngài Duy Ma Cật là cư sĩ tại gia, có vợ con, tài sản, nhưng trí tuệ và biện tài của Ngài khiến các bậc đại Tỳ-kheo xuất gia cũng phải kính nể, thậm chí e dè.

Điều này dễ khiến người đời sinh tâm ngạo mạn, cho rằng chiếc áo cà sa và giới luật là không cần thiết. Thưa Thầy, nếu sự giác ngộ rốt ráo không nằm ở hình tướng xuất gia hay tại gia, vậy thì vai trò thực sự của Tăng đoàn và sự nghiêm trì giới luật là gì? Làm sao để học kinh này mà tránh được cái bẫy "Trí thức Phật học” - nghĩ rằng mình chỉ cần "hiểu sâu" là đủ, là ngang hàng với các bậc tu hành phạm hạnh mà không cần sự hy sinh, buông bỏ thực tế?"

- Trả lời:

a) Mục tiêu tối thượng của Đạo là gì ???

b) Ta không ngạo mạn là được rồi...!!! Lo cho thiên hạ nhiều quá, thì giờ đâu mà học tập giáo pháp ???

c) Vai trò của Tăng và giới luật: Nên đặt vấn đề với các Hoà Thượng...!!!

d) "Trí thức Phật học" nào (không thực chứng) mà có thể hiểu thật nghĩa kinh Duy Ma Cật, thâm nhập cảnh giới Bất Nhị ???

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp bạn đọc Nguyện Hải giải quyết phần nào đó các thắc mắc trong lòng...!!! Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

19/12/2025

LÝ TỨ