Giải Thích Một Vài Điểm Trong Sách Phật Giáo Và Thiền !!!

Các bạn !!!

Mình nhận được thắc mắc của bạn đọc Dương Việt Dũng ở Bắc Ninh liên quan đến cuốn Phật Giáo Và Thiền đã hai ngày rồi...Nhưng bận quá, hôm nay mới trả lời được, mong Việt Dũng thông cảm...!!!

Việt Dũng thân mến !!!

Sách Phật Giáo Và Thiền được viết vào những năm 2010 dùng làm tài liệu học tập cho HĐ Lý Gia, vì thế nội dung mang tính giáo khoa cũng như thiên về kĩ thuật và chuyên môn hoá các vấn đề...Do đó, để có thể hiểu và ứng dụng thông suốt các kiến thức trong sách, rất cần được hướng dẫn, giải thích đến nơi đến chốn...!!!

Việc tự đọc Phật Giáo Và Thiền, đòi hỏi cần có một nền tảng Phật học vững chắc...Nếu không, rất dễ rơi vào bẫy rập ngữ ngôn thế tục bởi người đọc chủ quan, dùng tri thức thế gian soi chiếu đạo xuất thế...Việc mà, ta vẫn thường bắt gặp từ đa số người tu hành...!!! Đây cũng là lí do vì sao chuyên mục thường xuyên nhận được thắc mắc từ độc giả liên quan đến cuốn sách này...Đơn cử là, phản biện của học giả Chân Thiền cách đây không lâu...!!!

Sau ba năm ròng rã (đầu 2023-cuối 2025) của lớp Giáo Pháp Tổng Hợp (Lý Gia), mình đã triển khai, thảo luận sách Vô Đối Môn cho HĐ Lý Gia...!!! Theo kế hoạch, khoảng hạ tuần tháng Giêng năm 2026, mình và HĐ Lý Gia bắt đầu triển khai, thảo luận cuốn Phật Giáo Và Thiền...Thời gian dự kiến cũng từ hai đến ba năm...!!! Nêu những điều này, để Việt Dũng và bạn đọc thấy rằng, việc học tập một tài liệu nào đó của HĐ Lý Gia kĩ lưỡng đến chừng nào...Nếu thấy thích thú với việc sinh hoạt như vậy, Việt Dũng và bạn đọc có thể tham gia học tập cùng chúng mình để không còn thắc mắc về cuốn sách cũng như các vấn đề khác trong Phật đạo...!!!

Sau đây là nội dung thư của Việt Dũng:

"Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Sau khi đọc một số bài trong "Phật Giáo và Thiền", con xin được thầy chỉ dạy các vấn đề sau:

1. Xin thầy giải thích rõ hơn vì sao Thiền là "thuộc tính" duy nhất của giáo lý Phật giáo so với các pháp môn khác?

2. Những trạng thái an tịnh khi hành giả tọa thiền lúc chưa giác ngộ thực chất là gì, nếu Thiền chỉ là "hệ quả của giác ngộ"?

3. Làm sao để dung hòa giữa việc "dựa trên kinh điển" như Thầy nhấn mạnh và tinh thần "bất lập văn tự" của Thiền tông?

4. Phân biệt rõ sự khác nhau giữa "Biết" (thức) và "Thấy" (trí) trong tiến trình nhận thức đúng đắn?

5. Nguyên nhân sâu xa của việc phân chia tông phái sau thời Đức Phật và con đường nào để tiếp cận phương pháp "Thiền" gốc của Ngài?

Kính chúc Thầy Lý nhiều sức khỏe!
20/01/2026 - 14:46:18 - Dương Việt Dũng - Bắc Ninh" (Hết thư)

Về các thắc mắc của Việt Dũng, mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. "Xin thầy giải thích rõ hơn vì sao Thiền là "thuộc tính" duy nhất của giáo lý Phật giáo so với các pháp môn khác?"

- Trả lời:

Phật dạy trong kinh Lăng Già, đại ý có bốn loại Thiền gồm: Ngu Phu Sở Hành Thiền; Phan Duyên Như Thiền; Quán Sát Nghĩa Thiền và Như Lai Thiền...!!!

* Ngu Phu Sở Hành Thiền và Phan Duyên Như Thiền là hai loại Thiền thế gian...Tức người thế gian (không giác ngộ) chấp một sở pháp hoặc cảnh giới (hay văn tự) để tu Thiền...Cho nên, hai loại Thiền này trong quá trình công phu tuy có "được thiền", nhưng không thể thành tựu các mục tiêu của đạo pháp (vô lậu, xuất thế)...Giống như, một người không thể tự nắm tóc của mình để nhấc bản thân lên khỏi mặt đất...!!!

* Quán Sát Nghĩa Thiền và Như Lai Thiền là hai loại Thiền chính thống của đạo pháp, tạm gọi Xuất thế gian thiền...!!! Quán Sát Nghĩa Thiền là loại Thiền, người học giáo pháp sau khi thấm nhuần nghĩa lí, có được Giác lực và Huệ lực...Vị này dùng Huệ lực xuyên phá tâm thức, xuyên phá thành công, tự được Thiền (hỉ lạc, khinh an, định tĩnh..vv...)...!!! Như Lai Thiền là loại Thiền...Người tu hành từ quá trình học tập, trong một cơ duyên đặc biệt nào đó, được đạo sư khai thị, tâm thức bừng sáng, Thiền tự sanh...!!!

Thất Giác Chi là một nhánh trọng yếu của Quán Sát Nghĩa Thiền !!! Bất lập văn tự của Thiền môn xuất phát từ Như Lai Thiền...!!!

Đây là lí do vì sao, sách Phật Giáo Và Thiền nói rằng: Thiền của Phật đạo là thuộc tính của giáo lý...Nói khác hơn, Thiền của Phật đạo là hệ quả tất yếu của giác ngộ...Thiền này khác hẳn Thế gian thiền (Các loại Thiền từ công phu)...!!!

- Hỏi:

2. "Những trạng thái an tịnh khi hành giả tọa thiền lúc chưa giác ngộ thực chất là gì, nếu Thiền chỉ là "hệ quả của giác ngộ"?"

- Trả lời:

An tịnh khi toạ thiền của người chưa giác ngộ, giống bệnh nhân uống thuốc giảm đau, tạm thời không thấy đau nhức...!!! An tịnh của người giác ngộ được thiền, giống như an vui khi bệnh nhân đã hoàn toàn hết bệnh...!!!

- Hỏi:

3. "Làm sao để dung hòa giữa việc "dựa trên kinh điển" như Thầy nhấn mạnh và tinh thần "bất lập văn tự" của Thiền tông?"

- Trả lời:

Xem hai loại thiền là Quán Sát Nghĩa Thiền và Như Lai Thiền ở câu hỏi số một (1)...!!!

- Hỏi:

4. "Phân biệt rõ sự khác nhau giữa "Biết" (thức) và "Thấy" (trí) trong tiến trình nhận thức đúng đắn?"

- Trả lời:

a) Biết của thức: Suy lường, hữu lậu, hữu vi, phiền não, trói buộc, sanh diệt, vô thường...!!! Thấy của trí: Trực nhận, vô lậu, vô vi, an vui, giải thoát, bất động, thường hằng...!!!

b) Nhận thức đúng đắn (như pháp), thức chuyển thành trí...Suy lường (phân biệt) của mê chuyển thành trực nhận, sáng suốt của tuệ...!!!

- Hỏi:

5. "Nguyên nhân sâu xa của việc phân chia tông phái sau thời Đức Phật và con đường nào để tiếp cận phương pháp "Thiền" gốc của Ngài?"

- Trả lời:

a) Không thật sự thấu suốt giáo pháp...!!! Giống như không thật sự rành y học để tuỳ bệnh cho thuốc, buộc phải dùng thuốc gia truyền...đau...gì...cũng...dán...!!!

b) Phải học tập chánh pháp và giác ngộ...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Việt Dũng và bạn đọc giải toả những thắc mắc đã nêu...!!! Chúc mọi người an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú, bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

22/01/2026
LÝ TỨ