Ý Hay Thức Làm Chủ ???

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của Quỳnh Phạm ở Hà Nội... Nội dung như sau:

Con kính thưa Thầy Lý Tứ!

Con là Quỳnh Phạm ở Hà Nội. Hôm nay con xin có câu hỏi muốn gửi tới Thầy ạ. Con đọc trong Kinh Pháp Cú, Phẩm Song Yếu thấy có đoạn:

“Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo.
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, chân vật kéo.
Ý dẫn đầu các pháp,
Ý làm chủ, ý tạo.
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, không rời hình”.

Theo con hiểu, Ý căn, cũng giống như các căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đều vô tri. Chức năng của Ý căn là để nghĩ suy. Còn Thức là ông chủ, điều khiển các căn thấy, nghe... tạo nghiệp. Vậy tại sao Đức Phật không nói: “Thức dẫn đầu các pháp/ Thức làm chủ, thức tạo…” ạ?

Mối liên hệ giữa “Ý”, “Thức” và “Pháp” là gì ạ?

Con mong Thầy giải thích thêm giúp con.

Con kính cảm ơn Thầy! 

03/07/2025 − 23:18:30 − Quỳnh Phạm − Hà Nội.

Quỳnh Phạm và bạn đọc thân mến...!!!

Về hai câu hỏi của Quỳnh Phạm... Mình xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. Theo con hiểu, Ý căn, cũng giống như các căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân đều vô tri. Chức năng của Ý căn là để nghĩ suy. Còn Thức là ông chủ, điều khiển các căn thấy, nghe... tạo nghiệp. Vậy tại sao Đức Phật không nói: “Thức dẫn đầu các pháp/ Thức làm chủ, thức tạo…” ạ?

- Trả lời:

Đúng, thức chính là “chủ nhân ông” chi phối mọi hoạt động của thân căn...!!!

Tuy nhiên, ông chủ thức lại không có năng lực tạo tác (hành động)... Muốn thực hiện một hành vi nào đó, thức phải nhờ đến các căn...!!!

Ví dụ: Muốn nói, thức phải nhờ đến cái miệng... Muốn thấy, thức phải nhờ đến con mắt... Muốn đi, thức phải nhờ đến hai chân... Muốn suy nghĩ, thức phải nhờ đến ý căn, v.v... !!!

Thành ra, tuy thức là ông chủ... Nhưng, các căn (thân, khẩu, ý) lại là “người đại diện hợp pháp” của ông chủ đó...!!!

Vả chăng, tuy thức là ông chủ... Nhưng, bản thân thức không hình, không tướng, người chưa giác ngộ bản tâm rất khó nhận biết...!!!

Thông thường, người ta chỉ nhận ra hành một hành động nào đó từ “người đại diện” là các căn... chứ chẳng mấy ai biết ông chủ đứng đằng sau (người chưa giác ngộ có tìm đỏ con mắt cũng không thể thấy ông chủ thức ở đâu)...!!!

Giống như ông chủ hãng sản xuất (thức) giao tài xế (ý) chuyển hàng... Nếu xe chuyển hàng vi phạm giao thông, người ta bắt tội, gọi tên tài xế chứ không bắt tội hay gọi tên ông chủ...!!!

Đến khi nào, cơ quan chức năng phát hiện ra chuyến xe đó chở hàng dỏm, hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, v.v... Bây giờ ta mới tìm đến ông chủ (hãng sản xuất) để hỏi tội...!!!

Đây cũng là lí do vì sao khi nói (nôm na): “Ý dẫn đầu các pháp, Ý làm chủ, ý tạo...” Nhưng, khi cần giáo hoá, lại bắt ông chủ thức đi học tập đạo đức sản xuất, kinh doanh...!!!

Để có thể hiểu thêm vai trò của thức... Quỳnh Phạm và bạn đọc có thể tham khảo bài số 54 “Hữu Vô Sơ Yếu Luận”, tác phẩm Anh Lạc Luận tập 1, tác giả Lý Tứ, NXB Dân Trí phát hành năm 2025.

- Hỏi:

2. Mối liên hệ giữa “Ý”, “Thức” và “Pháp” là gì ạ?

- Trả lời:

Gia phả nhà này thiên hạ ghi lại như sau: Anh Ý cưới chị Thức sinh ra người con tên Pháp...!!!

Hy vọng, những trả lời vừa rồi có thể giúp Quỳnh Phạm và bạn đọc hiểu thêm “vai trò cũng như trách nhiệm” của cặp vợ chồng Ý và Thức trong đời sống...!!!

Chúc các bạn an vui, tinh tấn...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

04/07/2025

LÝ TỨ