Mối Liên Hệ Giữa Thập Như Thị và Các Pháp Lành !!!

Các bạn !!!

Mình rất vui, khi nhận được thắc mắc lần thứ ba của bằng hữu Huyền Đức ở Long Khánh gởi về chuyên mục...!!!

Lời đầu tiên, Lý Tứ xin chân thành cảm ơn bằng hữu Huyền Đức đã tin tưởng và tiếp tục gởi câu hỏi, trên tinh thần "lợi hoà đồng quân" của đạo pháp...!!!

Nếu đúng như thông tin hiển thị trên bảng tính...Bằng hữu Huyền Đức với mình cùng một lứa...!!! Cái lứa mà, người xưa gọi là "cổ lai hi"...Cái lứa mà, có thể dõng dạc tuyên bố với loài người rằng: "Đã nếm trải đủ ngọt bùi của đạo và đời"...Cái lứa mà, có thể nhận ra điều gì được tạm coi là đúng của đạo hay đời, cái gì ngược lại...Cái lứa mà, "sợi dây kinh nghiệm" đã rút đến gần đoạn cuối...Cái lứa mà, sau khi rút đến những milimet cuối cùng của sợi dây kinh nghiệm thì, chẳng còn cơ hội tận hưởng thành quả đã rút của một đời người...!!! Do cùng trang lứa, mình rất đồng cảm và trân trọng những cố gắng tham cứu học tập ở cái tuổi "cận địa viễn thiên" này...!!! Chúc bằng hữu Huyền Đức "chân cứng đá mềm" trên hành trình đi tìm "ý nghĩa đích thực" của đạo pháp...!!!

Sau đây là nội dung thư của bằng hữu ấy gởi về chuyên mục chiều nay:

"Chào thầy Lý Tứ!

Lời đầu tiên tôi chân thành cảm ơn thầy đã trả lời tận tình những câu hỏi của tôi. Đọc phần trả lời của thầy tôi thấy sáng rõ hơn về bản chất luật nhân quả.

Trong bài trả lời thầy có nói đến học thuyết “thập như thị” - công nghệ của Đạo (logic học Phật giáo) - điều này khiến tôi rất tò mò. Tôi đã tìm đọc các bài viết của thầy về chủ đề “thập như thị” đó là bài “Thập Như Thị và Nhân Duyên” cùng “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”. Nội dung rất sâu sắc, mở ra cho tôi nhiều gợi ý trong việc tu học. Tuy vậy, tôi vẫn còn vài điều mong được thầy làm rõ thêm:

1. Trong hai bài viết, “Thập Như Thị” được mô tả là mười phạm trù: Nhân, Duyên, Quả, Báo, Tánh, Tướng, Thể, Lực, Tác, Bổn Mạt. Có chỗ thầy nói nó vừa là nguyên lý, vừa là phương pháp. Vậy xin thầy nói rõ hơn, khi nào coi nó là nguyên lý, khi nào coi nó là phương pháp để ứng dụng tu tập?

2. Trong bài “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói tới việc “như thị” không được hiểu theo cách thường (“như cái gì”) mà là “không như cái gì hết”. Nếu “như thị” là không như cái gì, thì làm sao các phạm trù như nhân, duyên, quả, báo, tánh, tướng… có thể hiện hữu? Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?

3. Trong bài viết nói “tu hành là làm sạch tập nhân vô hình đó” – thầy có thể nói cụ thể hơn phương pháp làm sạch thế nào để nhân không sanh, rồi báo, tướng, lực, tác… cũng không hiện?

4. Trong bài “Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói đến việc “tập nhân” là cái gốc, còn “giao báo” là điều kiện phát khởi. Xin thầy giảng thêm: “tập nhân” và “giao báo” nằm ở đâu trong mười phạm trù “Thập Như Thị”? Hay đó là cách diễn giải để chúng ta dễ thấy sự vận hành nơi tâm?

5. Tôi vẫn còn phân vân về mối quan hệ giữa “Thập Như Thị” và “Mười Hai Nhân Duyên”. Xin thầy khai thị: Thập Như Thị có bao hàm Mười Hai Nhân Duyên, hay đây là hai hệ nguyên lý song song? Và khi một duyên trong Mười Hai Nhân Duyên bị đoạn diệt thì luân hồi chấm dứt, vậy trong Thập Như Thị, điều gì tương ứng để dẫn đến sự giải thoát?

6. Trong hai bài, thầy cũng giải thích ý nghĩa “Tôi nghe như vầy” là chính mình thực nghiệm, không qua trung gian. Xin thầy chỉ rõ: Bằng cách nào có thể thực sự đạt đến “cái nghe rỗng rang, không có bóng dáng của nhĩ thức” mà thầy đã đề cập?

Tôi xin ghi ơn thầy đã dày công biên soạn và giảng giải những vấn đề sâu xa này.

25/09/2025 - 15:31:09
Huyền Đức - Long Khánh"

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến !!!

Lý Tứ xin được lần lượt trả lời các câu hỏi như sau:

- Hỏi:
"1. Trong hai bài viết, “Thập Như Thị” được mô tả là mười phạm trù: Nhân, Duyên, Quả, Báo, Tánh, Tướng, Thể, Lực, Tác, Bổn Mạt. Có chỗ thầy nói nó vừa là nguyên lý, vừa là phương pháp. Vậy xin thầy nói rõ hơn, khi nào coi nó là nguyên lý, khi nào coi nó là phương pháp để ứng dụng tu tập?"

- Trả lời:

a) Học thuyết Thập Như Thị được Phật giới thiệu trong phẩm Phương Tiện của kinh Diệu Pháp Liên Hoa...!!!

Diệu Pháp Liên Hoa là loại kinh giúp ba thừa sau khi giải quyết tự thân (tự độ), đồng vào nhất thừa để học trí tuệ...!!!

Trong quá trình học trí tuệ (còn gọi là khai, thị, ngộ, nhập Phật tri kiến; hay học Nhất thiết trí; hoặc học Bát nhã), Bồ tát nhất thừa phải thông suốt học thuyết Thập Như Thị...Thông suốt học thuyết này, Bồ tát thành tựu hai (2) trong bốn (4) Ba la mật của Đạo nhất thừa...Đó là, Phương tiện Ba la mật và Lực Ba la mật...!!!

* Muốn thành tựu Lực Ba la mật...Bồ tát phải "trực nhận" (không phải học bằng cách nghe thầy giáo giảng giải như học thế pháp) để thấu suốt "Pháp nhĩ như vậy"...Tức, thấu suốt nguyên lí vận hành của tất cả các loại tâm thức hữu tình thuộc 10 pháp giới, thông qua nguyên lí Thập như thị "cho từng pháp giới"...!!!

* Muốn thành tựu Phương tiện Ba la mật...Bồ tát phải "thấu thị để trực nhận" cách thức, thời điểm, đối tượng, căn cơ...vv...mà Bồ tát có thể tương tác các pháp lành (tương ưng) lên tâm thức của hữu tình đó...Có trực nhận như vậy, mới đủ điều kiện tạo ra động lực tối ưu, giúp hữu tình kia "căng buồm đúng hướng" đưa con thuyền "Bát Nhã" xuyên biển "Đại Giác" mau chóng đến mục tiêu trước mắt (gồm Thập trụ và Thập địa) mà Bồ tát đã định trước cho từng loại hữu tình, của từng pháp giới sai biệt, trong từng giai đoạn khác nhau...!!! Điều này, liên hệ đến câu trả lời số (1) kì 34/2025 của bằng hữu Huyền Đức về việc "tác thành nhân mới"...Bằng hữu có thể xem lại...!!! Xin trích đoạn ngắn: "Sở dĩ, Phật đạo làm được điều này là, nhờ thấu suốt quy trình vận hành từ nhân đến quả...!!! Trong sự vận hành đó, ở mỗi giai đoạn, cho phép chánh pháp tác một số chất liệu cần thiết, đủ mạnh..." Trích trả lời kì 34/2025...!!!

Cứ như thế, Thập như thị vừa là nguyên lí, vừa là phương pháp, Bồ tát sử dụng nguyên lí này, giúp hữu tình lần lượt vượt qua hành trình 20 mục tiêu (nói lược của 55 mục tiêu trong kinh Lăng Nghiêm hoặc Hoa Nghiêm) trước mắt để cập bến "Đại Giác" an toàn...!!!

Điều này, được Hoa Nghiêm Kinh mô tả khái quát qua bốn câu kệ sau:

"Nhược nhân dục liễu tri
Tam thế nhất thiết Phật
Ưng quán pháp giới tánh
Nhất thiết duy tâm tạo...!!!"

Bốn câu kệ này có nghĩa: "Nếu có người muốn biết rõ, đích đến và đường đi của ba đời chư Phật, phải quán thấu suốt tính chất của 10 pháp giới, những pháp giới ấy đều do tâm thức biến hiện" (Lý Tứ phỏng dịch theo đương cơ bài viết này)

Và, Phật cũng tuyên thuyết ý vị thẩm sâu của Thập như thị qua lời dạy:

"Duy Phật dự Phật, nãi năng cứu tận chư pháp thật tướng. Sở vị chư pháp như thị tướng, như thị tánh, như thị thể, như thị lực, như thị tác, như thị nhân, như thị duyên, như thị quả, như thị báo, như thị bổn mạt cứu cánh đẳng....!!!"

Nghĩa là: "Chỉ có Phật cùng Phật mới có thể thấu tột tướng chân thật của các pháp, nghĩa là các pháp: Tướng như vậy, tánh như vậy, thể như vậy, lực như vậy, tác như vậy, nhân như vậy, duyên như vậy, quả như vậy, báo như vậy, trước sau rốt ráo như vậy" (Trích Diệu Pháp Liên Hoa)

b) Thập như thị, không phải học pháp của người tu ứng dụng trong quá trình tự độ của ba thừa...Mà đây là học thuyết mà Bồ tát nhất thừa sau khi "thấu thị bằng trực nhận", biết cách hoạt dụng vô lượng Pháp lành, Tam muội môn, Giải thoát môn trong hành trình giáo hoá...!!!

Để thấu thị được học thuyết này, Bồ tát phải viên mãn phần tự độ...Vì chưa xong phần tự độ (tâm như hư không) thì không thể khai Huệ nhãn để thấu thị và trực nhận trong quá trình học tập...!!! Đây là cách học mà Thiện Tài Đồng Tử đã sử dụng trong hành trình học Nhất thiết trí từ các Thiện tri thức, hoặc Tát Đà Ba Luân cầu Bát nhã ở đại sư Đàm Vô Kiệt...!!! Và, đây cũng là lí do vì sao, trong pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa, 500 tăng thượng mạn (chưa đủ năng lực, trình độ mà tưởng đủ) không thể tiếp tục tham dự lớp học, phải tự động rời pháp hội (để nhập lại chúng hữu học mà học các pháp căn bản của đạo)...!!!

- Hỏi:
2. Trong bài “Thập Như Thị. Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói tới việc “như thị” không được hiểu theo cách thường (“như cái gì”) mà là “không như cái gì hết”. Nếu “như thị” là không như cái gì, thì làm sao các phạm trù như nhân, duyên, quả, báo, tánh, tướng… có thể hiện hữu? Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?

- Trả lời:
a) Nếu "như thị" mà thấy "như cái gì đó" thì, như thị bây giờ trở thành pháp "hữu vi thế gian", chẳng phải "vô vi xuất thế" của đạo Nhất thừa...!!!

b) Thập như thị nếu ứng dụng thông suốt trong thế gian đạo...Mười pháp này, có thể giúp người thành công trong nhiều lãnh vực như: Kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao...vv...!!!

c) Về câu hỏi: "Thế nào là “mười chẳng khác một, một chẳng khác không”?...Xin xem trả lời ở câu số (5) của bài viết...!!!

- Hỏi:
"3. Trong bài viết nói “tu hành là làm sạch tập nhân vô hình đó” – thầy có thể nói cụ thể hơn phương pháp làm sạch thế nào để nhân không sanh, rồi báo, tướng, lực, tác… cũng không hiện?"

- Trả lời:
Muốn làm sạch tập nhân (loại nhân vô hình nhưng có ảnh)...Người tu hành phải dùng giác lực, lần lượt tịch diệt hình ảnh của nó thông qua các thứ hành giả có thể cảm nhận trong đời sống như khổ, phiền não, kiết sử, lậu hoặc...vv...Sau khi ảnh diệt, hết nhiễm ô che chướng, như hồ nước trong suốt, đứng lặng, vị ấy tự mình thấy, hoặc nhờ người (đạo sư) chỉ cho thấy các "tập nhân vô hình" ấy ở đâu dưới đáy hồ, và vị ấy tự tịch diệt chúng bằng sức giác ngộ của tự thân thông qua Pháp nhãn...Nếu không tuần tự tịch diệt từng phần như vừa nêu, bậc thắng căn có thể tự ngộ để tịch diệt ảnh (bổn lai vô nhất vật của Huệ Năng), rồi sau đó nhờ người chỉ, giống Huệ Năng đêm ấy lên thất Tổ...Sau khi thấy được, bèn thốt lên "nào dè"....!!! Nói chung, đốn ngộ hay tiệm tu, cũng đều phải trải qua hai giai đoạn, đó là "tịch ảnh và diệt hình"...!!!

- Hỏi:
"4. Trong bài “Tập Nhân. Giao Báo”, thầy nói đến việc “tập nhân” là cái gốc, còn “giao báo” là điều kiện phát khởi. Xin thầy giảng thêm: “tập nhân” và “giao báo” nằm ở đâu trong mười phạm trù “Thập Như Thị”? Hay đó là cách diễn giải để chúng ta dễ thấy sự vận hành nơi tâm?"

- Trả lời:
Tập nhân nằm trong A lại da...Giao báo nằm trong tánh giác...!!! Hai thứ này hình thành và hiện khởi theo nguyên lí Thập như thị...Chứ chúng không có trong Thập như thị...!!!

Ví dụ như người nằm mơ...Giấc mơ có được là do cộng hưởng những thông tin tích trữ từ A lại da (nhân như vậy), khi ngủ đủ duyên (duyên như vậy), tánh giác không tiếp với ngoại trần, nó quay lại tiếp với nội trần từ A lại da cho ra giấc mơ (quả như vậy) và khiến trong mơ ta vui hay buồn (báo như vậy)...vv...!!! Theo những gì vừa diễn giải...Ta thấy tập nhân là cái gốc của giấc mơ và ngủ để giao báo (tánh giác) tiếp nội trần là điều kiện hình thành giấc mơ....!!!

- Hỏi:
"5. Tôi vẫn còn phân vân về mối quan hệ giữa “Thập Như Thị” và “Mười Hai Nhân Duyên”. Xin thầy khai thị: Thập Như Thị có bao hàm Mười Hai Nhân Duyên, hay đây là hai hệ nguyên lý song song? Và khi một duyên trong Mười Hai Nhân Duyên bị đoạn diệt thì luân hồi chấm dứt, vậy trong Thập Như Thị, điều gì tương ứng để dẫn đến sự giải thoát?"

- Trả lời:

a) Mười hai nhân duyên là một trong những công cụ (pháp lành) giúp Bồ tát sử dụng nguyên lí Thập như thị để hướng chúng sanh đến một đạo quả nào đó...Ta có thể tạm hiểu: 12 nhân duyên như một trong những "công cụ lao động linh hoạt" tối ưu...Bồ tát dùng công cụ này để đào các tầng đất theo nguyên lí Thập như thị một cách khoa học, làm nên cái giếng tinh khiết, giúp người có nước sạch sử dụng...!!! Công cuộc Bồ tát nhất thừa đào bới tâm thức chúng sanh để giúp chúng sanh ấy thực chứng an vui, thanh tịnh, thuần khiết cũng gần giống như vậy...!!!

Phật đạo có vô lượng công cụ, kinh gọi là "vô lượng pháp môn", chứ không riêng gì 12 nhân duyên...Mỗi công cụ, phù hợp với một công việc, hay mỗi pháp lành phù hợp với một loại tâm cơ nào đó trong 10 pháp giới, trừ pháp giới chư Phật vì pháp giới ấy thường...!!! Tính chất đặc thù của Thập như thị, mỗi một giai đoạn trong hệ thống, đều ẩn chứa nội hàm của toàn hệ thống...Và trong các giai đoạn của toàn bộ hệ thống, tuỳ vào sự chuyển biến tâm thức của hữu tình, Bồ tát có thể thay đổi, hoặc tăng giảm pháp lành...!!! Giống như chữa bệnh, tuỳ giai đoạn điều trị, thầy thuốc có thể thay đổi thuốc cùng phương thức điều trị...!!!

b) Đối với sức thiện xảo của trí tuệ... Khi Bồ tát sử dụng Thập như thị để làm thay đổi tâm hành của một hữu tình bằng một pháp lành nào đó thì, trong mười giai đoạn ấy, Bồ tát xét thấy "thời cơ chín mùi" ở bất kì giai đoạn nào, cũng có thể kết thúc toàn hệ thống...Do tính chất "một là tất cả, tất cả là một" (nhất tức nhất thiết, nhất thiết tức nhất) hay "nhất chơn, nhất thiết chơn" (một chơn, tất cả đều chơn) của xuất thế pháp...!!! Điều này cũng gần giống nguyên lí vận hành 12 nhân duyên, khi một duyên tịch diệt, lập tức các duyên còn lại cũng tịch diệt...!!!

- Hỏi:
"6. Trong hai bài, thầy cũng giải thích ý nghĩa “Tôi nghe như vầy” là chính mình thực nghiệm, không qua trung gian. Xin thầy chỉ rõ: Bằng cách nào có thể thực sự đạt đến “cái nghe rỗng rang, không có bóng dáng của nhĩ thức” mà thầy đã đề cập?"

- Trả lời:
Muốn "nghe như vầy", hành giả phải "không nghe như kia"...!!!

* Nghe như vầy là: Nghe cái thanh tịnh, rỗng rang của tâm thức...!!!

* Không nghe như kia là: Không nghe (thấy, đón nhận) tiền cảnh thông qua suy lường của thức mê...!!!

Bằng hữu Huyền Đức ui !!! Cái vụ nghe như vầy mà không nghe như kia...Tôi chỉ có thể viết đến thế là cùng...Vì, nó thuộc diện "khai thị trong đương cơ"...Người nghe nhận là nhận liền, mọi giảng giải bằng văn tự đều khó có thể giúp người "nghe như vầy" mà chỉ làm tăng trưởng "thấy như kia"... !!! Giống như tiếng trống giúp người ngủ mê tỉnh giấc, mọi bài văn mô tả tiếng trống được coi là hay nhất thế gian, cũng khó có thể làm thay công việc của tiếng trống là: "giúp cho người tỉnh giấc"...!!! Hy vọng sau những lời chân tình này, bằng hữu "hoát nhiên nhận ra điều gì đó" để "nghe như vầy" chứ không "nghe như kia" chắc là Lý Tứ vui lắm...!!!!!!!!

Bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc thân mến...!!!

Một lần nữa, Lý Tứ chân thành cảm ơn bằng hữu Huyền Đức đã gián tiếp giúp một tay, mà cả ngày nay Lý Tứ chưa tìm ra một đương cơ nào tốt hơn...!!!

Tất cả HĐ Lý Gia thân mến !!!

Thập như thị là một học phần quan trọng trong giáo trình lớp GPNC mà chúng ta sắp khai giảng...!!!

Hôm nay đúng là "hay không bằng hên"...Học phần quan trọng Thập như thị đã có cơ duyên để mình giới thiệu đến các bạn...Các bạn hãy đọc thật kĩ toàn bài viết, đọc nhiều lần, nghiền ngẫm, rồi trực nhận Thập như thị là thứ gì và ứng dụng ra sao...!!! Làm được như thế, nhất định khả năng các bạn ngồi lại lớp rất cao...Bằng ngược lại, sẽ giống 500 bằng hữu trong pháp hội Diệu Pháp Liên Hoa một đi, đợi mai mốt trở lại đăng kí học khoá khác...Vì "pháp nhĩ như vậy"...!!! Ha ha ha ha !!!

Chúc bằng hữu Huyền Đức và bạn đọc an vui, tinh tấn, thành công trong đạo pháp...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

25/09/2025
LÝ TỨ