Thắc Mắc Liên Quan Pháp Bảo Đàn Kinh !!!

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của bạn đọc cao tuổi Tâm Vô ở Tây Thiên - Vĩnh Phúc...Nội dung như sau:

"Thư gửi tác giả Lý Tứ về Pháp Bảo Đàn Kinh

Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Sau nhiều năm tu học Thiền tông, tôi nhận thấy Pháp Bảo Đàn Kinh không chỉ trình bày pháp đốn ngộ của Lục Tổ Huệ Năng, mà còn đặt ra những câu hỏi rất sâu về tự tánh, thức, vô minh, Bát-nhã và sự tu chứng. Được biết đến Thầy qua người bạn đạo Tâm Ấn đã từng gửi câu hỏi đến chuyên mục “Bạn đọc hỏi Lý Tứ trả lời”, nay tôi xin gửi đến Thầy một số nghi vấn, mong được Thầy chỉ rõ.

1. “Tự tánh vốn thanh tịnh” nên hiểu thế nào?

Mở đầu pháp hội, Lục Tổ Huệ Năng nói: "Bồ-đề tự tánh, bản lai thanh tịnh; đản dụng thử tâm, trực liễu thành Phật. Tự tánh Bồ-đề vốn thanh tịnh; chỉ dùng tâm này thì thẳng đó thành Phật.”

Khi đại ngộ, Ngài lại nói: "Nào ngờ tự tánh vốn tự thanh tịnh, vốn không sinh diệt, vốn tự đầy đủ, lại có thể sinh muôn pháp.”

Xin hỏi Thầy: “tự tánh” ở đây nên được hiểu như thế nào? Nếu tự tánh là Không, tại sao kinh lại nói tự tánh “có thể sinh muôn pháp”? Điểm khác nhau giữa “tự tánh khởi dụng” và “thức vọng tạo tác” nằm ở đâu?

2. Cái gì có thể biết bản tâm?

Ngũ Tổ nói: "Không biết bản tâm thì học pháp vô ích; nếu biết bản tâm, thấy bản tánh thì gọi là trượng phu, thầy của trời người, là Phật.”

Nhưng nếu mọi tìm kiếm, phân biệt và nhận định đều thuộc hoạt động của thức, thì cái gì có thể “biết bản tâm”? Tại sao phải biết bản tâm mới có thể học pháp?

3. Vô niệm có phải là không còn ý nghĩ?

Pháp Bảo Đàn Kinh xác định: "Lấy vô niệm làm tông, vô tướng làm thể, vô trụ làm gốc.”

Kinh lại giải thích: "Vô tướng là ngay nơi tướng mà lìa tướng; vô niệm là ngay nơi niệm mà không bị niệm trói buộc.”

Như vậy, vô niệm không phải tiêu diệt mọi ý nghĩ. Kinh còn cảnh báo rằng nếu “trăm vật chẳng nghĩ”, cố làm cho niệm đoạn tuyệt, thì đó là pháp phược và biên kiến.

Xin tác giả Lý Tứ giải thích: Niệm vẫn sinh mà tâm không nhiễm trước có phải vô niệm không? Hay phải thấy sâu hơn rằng niệm không có người sinh, không có nơi trụ và không có tự thể?

Nếu còn một người quan sát niệm và tự nhắc mình “không được trụ”, thì chính người quan sát ấy có phải chỗ trụ vi tế nhất không?

4. “Bản lai vô nhất vật” có phủ nhận nhân quả không?

Bài kệ nổi tiếng nói: "Bồ-đề vốn không cây, gương sáng cũng không đài; xưa nay không một vật, bụi trần bám chỗ nào?”

Nếu hiểu “không một vật” là hoàn toàn không có gì, người học rất dễ rơi vào đoạn diệt, xem nhẹ giới luật, thiện ác và nhân quả. Vậy “không một vật” nên được hiểu như thế nào?

Nếu tham, sân và si bản lai đều không có tự tánh, tại sao chúng vẫn nhận quả khổ?

5. Định tuệ nhất thể được thể hiện ra sao?

Kinh dạy: "Định và tuệ là một thể, không phải hai; định là thể của tuệ, tuệ là dụng của định.”

Theo đó, định không chỉ là trạng thái yên lặng do đè nén vọng tưởng, còn tuệ không đơn thuần là hiểu biết. Nhưng trong thực tế, khi sân khởi mà hành giả thấy rõ toàn bộ tiến trình sinh diệt của sân, ngay đó đã có định tuệ chưa? Hay phải dứt sạch sân mới được gọi là định tuệ?

Kinh còn phê bình quan niệm cứ ngồi bất động, không cho vọng niệm sinh khởi rồi gọi đó là nhất hạnh tam-muội. Vì “đạo phải lưu thông”, nếu tâm trụ vào một pháp thì chính là tự trói buộc. Vậy Thiền đúng nghĩa nên được hiểu như thế nào?

Kính mong Thầy giúp tôi giải đáp những thắc mắc ở trên.

Kính chúc Thầy thân tâm an lạc.

Kính thư.

13/10/2026 - 11:19:35

Tâm Vô - Tây Thiên - Vĩnh Phúc" (Hết thư)

Hành giả Tâm Vô và bạn đọc thân mến !!!

Mình và bạn đọc Tâm Vô chưa hề quen biết...Nhưng, trong mục tuổi, bạn ấy cho biết tuổi tác cũng trạc với mình và đã từng tu tập nhiều năm...Nên mình xin phép gọi hành giả để tỏ lòng tôn trọng...!!!

Về các thắc mắc của hành giả Tâm Vô...Lý Tứ xin được trả lời như sau (Xin phép không ghi lại câu hỏi):

- Trả lời:

1. “Tự tánh vốn thanh tịnh” nên hiểu thế nào?"

a) Tự tánh hay bổn tánh là tính chất đặc hữu của bổn tâm hay tự tâm...!!! Tính chất này chỉ hiện khi người tu hành "đã minh tâm kiến tánh"...!!!

b) Tự tánh có nhiều tính chất như: Thanh tịnh, bất động, không sinh diệt, giác liễu...vv...Vì là những tính chất, nên không thể "nói là có" hay "nói là không"...!!!

c) Nếu tánh giác liễu của tự tánh bị nhiễm ô, có thể "sinh muôn pháp"...!!! Giống như nhà giàu chiêm bao, thấy mình nghèo đói sinh tâm lo sợ...!!!

d) Về "tự tánh khởi dụng" và "thức vọng tạo tác" là hai cảnh giới khác nhau của mê và ngộ...!!!

- Trả lời:

2. "Cái gì có thể biết bản tâm?"

a) Người đã giác ngộ (minh tâm kiến tánh) thì, những việc như: "Tìm kiếm, phân biệt, nhận định...thậm chí "biết bản tâm"...vv...đều do "trí đảm nhận" (không phải thức)...!!!

b) Biết bản tâm mới có thể học pháp...Giống như giấy trắng mới có thể vẽ đẹp...Sáng mắt mới có thể học hội hoạ...Nước sạch mới có thể hoà hiệp dược liệu để bào chế thuốc...!!!

- Trả lời:

3. "Vô niệm có phải là không còn ý nghĩ?"

a) Trước sự vật, sự việc...vv...không suy lường, không chấp thủ, không phán xét, không đem sự vật, sự việc ấy vào tâm thức, gọi là vô niệm...!!!

b) Vô niệm khác vô tri (không suy nghĩ)...Phật đạo có chánh tư duy...!!!

c) Niệm đã sanh sao gọi là vô niệm ???

d) Người thành tựu vô niệm thì "chẳng cần tự nhắc" ta vô niệm...Giống như người biết rành chữ nghĩa thì chẳng bao giờ tự nhắc "ta là người biết rành chữ nghĩa"...!!!

- Trả lời:

4. “Bản lai vô nhất vật” có phủ nhận nhân quả không?"

a) Không một vật trong bài kệ nhằm chỉ tâm rỗng rang như gương sáng, như hư không...Còn các quan điểm như: Giới luật, thiện ác, nhân quả, học tập...vv...thuộc về trí hay thức...!!!

b) Tham, sân, si...vv...bản lai không tự tánh...Nhưng khi mê, bị nó dẫn dắt sẽ khổ vì nó...Khổ là người bị nó dẫn dắt khổ, chứ không phải kiết sử tham hay sân khổ...!!! Giống như người bị chó điên cắn, người khổ chứ chó không khổ...!!!

- Trả lời:

5. "Định tuệ nhất thể được thể hiện ra sao?"

a) Hết tham, sân, si...mới được gọi là định...!!!

b) Thiền của Phật đạo do giác ngộ tự được...Vì thế, đi - đứng - ngồi - nằm đều có thiền...!!! Giống người sáng mắt, mọi tư thế đều sáng tỏ...!!!

c) Kinh Lăng Già dạy có bốn loại thiền: Ngu phu sở hành thiền (trụ tâm vào một pháp); Phan duyên như thiền (chấp vào một thắng nghĩa); Quán sát nghĩa thiền (quán sát tánh tướng các pháp dẫn đến giác ngộ mà được thiền); Như lai thiền (giác ngộ thánh trí tự chứng mà được thiền)...Hai thiền sau của Phật đạo, tuỳ hiểu...!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp hành giả Tâm Vô và bạn đọc giải đáp một phần nào đó các thắc mắc đã nêu...!!! Chúc hành giả Tâm Vô cùng tất cả bạn đọc khoẻ, an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

13/10/2026

LÝ TỨ