Giác và Quán !!!

Các bạn !!!

Mình nhận được một số câu hỏi của bạn đọc Thái Bá Tuấn ở Nghệ An...Nội dung như sau:

"Thưa tác giả Lý Tứ,

Sau khi đọc bài viết “Giác, Quán, Pháp Tu Ba Tam Muội” của tác giả, tôi có một số điều chưa hiểu rõ, mong tác giả giải thích thêm để tôi có thể hiểu đúng và biết cách vận dụng vào quá trình tu học của mình.

1. Về Giác và Quán

Tác giả giải thích Giác thuộc về nhận thức, còn Quán là suy xét, phân tích và tìm kiếm. Vậy khi tôi đã nhận thức được một điều đúng với Phật Đạo, nhưng trong thực tế vẫn bị phiền não chi phối, thì tôi cần dùng Quán như thế nào để chuyển hóa tình trạng ấy?

2. Về Thiện Giác Quán và Ác Giác Quán

Tại sao Thiện Giác Quán và Ác Giác Quán đều có thể đưa đến định tâm? Sự khác nhau giữa Thiện Giác Quán và Ác Giác Quán là gì? Xin tác giả cho một ví dụ minh họa để người học có thể hiểu thấu đáo vấn đề này?

3. Về Tam Muội có Giác có Quán

Tác giả viết rằng khi pháp Quán thành tựu thì pháp Quán tự xả, người tu ở yên nơi Bổn Tâm thanh tịnh. Vậy tôi muốn hỏi, làm sao phân biệt việc pháp Quán tự xả do thành tựu và trạng thái hành giả dùng dùng một sở pháp để ngưng phân biệt, ngừng suy xét?

4. Về Tam Muội không Giác có Quán

Theo tác giả, ở giai đoạn này người tu đã biết Bổn Tâm nhưng tập khí và nhiễm ô còn sót lại, nên tiếp tục Quán cho đến khi chúng tịch diệt. Tôi muốn hiểu rõ hơn: Khi tập khí khởi lên, tôi cần quan sát trực tiếp sự sinh khởi đến đi của nó hay phải suy xét, tìm hiểu nguồn gốc của nó bằng tư duy? Làm thế nào để việc Quán không trở thành một hoạt động suy nghĩ miên man của ý thức?

5. Về Tam Muội không Giác không Quán

Tác giả cho rằng đây là cảnh giới thể nhập Diệt Đế, thành tựu hai Vô Ngã và chứng Bất Động Giải Thoát. Tôi xin hỏi, “không Giác không Quán” ở đây có phải là hoàn toàn không còn hoạt động nhận biết và suy xét?

6. Về sự khác biệt giữa Tánh Giác và ý thức

Tác giả cho rằng Tánh Giác thấy thật tướng, còn ý thức thấy hư vọng tướng; cái thấy của Tánh Giác đem lại an nhiên, tịch tĩnh, trong khi ý thức dễ dẫn đến phân biệt và mâu thuẫn. Tôi muốn hỏi, khi bản thân cảm thấy rất an nhiên và tin chắc điều mình nhận ra là đúng, làm thế nào để biết đó thực sự là cái thấy của Tánh Giác, chứ không phải một trạng thái tâm lý hoặc một dựng lập chủ quan của ý thức?

Tôi xin cảm ơn tác giả Lý Tứ. Rất mong nhận được câu trả lời của tác giả. Chúc tác giả thân tâm an lạc!

19/10/2026 - 12:30:17

Thái Bá Tuấn - Nghệ An" (Hết thư)

Về các thắc mắc của bạn đọc Thái Bá Tuấn...Lý Tứ xin được trả lời như sau:

- Hỏi:

1. Về Giác và Quán

"Tác giả giải thích Giác thuộc về nhận thức, còn Quán là suy xét, phân tích và tìm kiếm. Vậy khi tôi đã nhận thức được một điều đúng với Phật Đạo, nhưng trong thực tế vẫn bị phiền não chi phối, thì tôi cần dùng Quán như thế nào để chuyển hóa tình trạng ấy?"

- Trả lời:

Quán nguyên nhân phát sinh phiền não và như pháp tịch diệt nguyên nhân ấy...!!!

- Hỏi:

2. "Về Thiện Giác Quán và Ác Giác Quán

Tại sao Thiện Giác Quán và Ác Giác Quán đều có thể đưa đến định tâm? Sự khác nhau giữa Thiện Giác Quán và Ác Giác Quán là gì? Xin tác giả cho một ví dụ minh họa để người học có thể hiểu thấu đáo vấn đề này?"

- Trả lời:

a) Khi tâm thức chìm trong giác quán, cho dù giác quán ấy là thiện hay ác, tâm thức cũng không bị vọng niệm hay giác quán khác chi phối, vì thế tâm dừng lặng nên gọi là định...!!!

b) Thiện giác quán là các giác quán đưa đến an vui, giác ngộ như pháp...Còn ác giác quán thì ngược lại...!!!

c) Ví dụ Phật dạy: "Tỳ kheo ăn ngày một bữa, ít bịnh, ít não, thân thể khinh an, dễ đắc thiền định"...Ác giác quán là giác quán (nhận thức và suy xét) ngược lại với lời dạy trên như: "Phải ăn thật no, ăn ngày nhiều bữa...vv..." !!!

- Hỏi:

3. "Về Tam Muội có Giác có Quán

Tác giả viết rằng khi pháp Quán thành tựu thì pháp Quán tự xả, người tu ở yên nơi Bổn Tâm thanh tịnh. Vậy tôi muốn hỏi, làm sao phân biệt việc pháp Quán tự xả do thành tựu và trạng thái hành giả dùng dùng một sở pháp để ngưng phân biệt, ngừng suy xét?"

- Trả lời:

a) Tự xả khi giác quán thành tựu, thuộc về "cơ chế bão hoà" của tâm thức...Giống như ăn no, cơ thể sẽ không muốn ăn nữa...!!!

b) Bản chất của việc dùng giác quán để tu tập hoàn toàn khác hẳn với việc dùng một sở pháp để chế ngự tâm thức...Đâu thể nhầm lẫn hai thứ này được...!!!

- Hỏi:

4. "Về Tam Muội không Giác có Quán

Theo tác giả, ở giai đoạn này người tu đã biết Bổn Tâm nhưng tập khí và nhiễm ô còn sót lại, nên tiếp tục Quán cho đến khi chúng tịch diệt. Tôi muốn hiểu rõ hơn: Khi tập khí khởi lên, tôi cần quan sát trực tiếp sự sinh khởi đến đi của nó hay phải suy xét, tìm hiểu nguồn gốc của nó bằng tư duy? Làm thế nào để việc Quán không trở thành một hoạt động suy nghĩ miên man của ý thức?"

- Trả lời:

a) Tuỳ trường hợp, có khi chỉ quan sát, có khi phải suy xét nguồn gốc, có khi sử dụng cả hai...!!!

b) Quán là quan sát có chủ đích, như pháp, thuộc về "như lí tác ý"...Việc này hoàn toàn khác với suy nghĩ miên man chuyện trên trời dưới đất...Đâu có bao giờ "trở thành" như bạn hỏi...!!!

- Hỏi:

5. "Về Tam Muội không Giác không Quán

Tác giả cho rằng đây là cảnh giới thể nhập Diệt Đế, thành tựu hai Vô Ngã và chứng Bất Động Giải Thoát. Tôi xin hỏi, “không Giác không Quán” ở đây có phải là hoàn toàn không còn hoạt động nhận biết và suy xét?"

- Trả lời:

Đây là cảnh giới của người đã thành tựu giác quán, tâm thức vắng lặng, tâm trí sáng suốt, thấy nghe thông linh...Hoàn toàn không giống những gì bạn hỏi...!!!

- Hỏi:

6. "Về sự khác biệt giữa Tánh Giác và ý thức

Tác giả cho rằng Tánh Giác thấy thật tướng, còn ý thức thấy hư vọng tướng; cái thấy của Tánh Giác đem lại an nhiên, tịch tĩnh, trong khi ý thức dễ dẫn đến phân biệt và mâu thuẫn. Tôi muốn hỏi, khi bản thân cảm thấy rất an nhiên và tin chắc điều mình nhận ra là đúng, làm thế nào để biết đó thực sự là cái thấy của Tánh Giác, chứ không phải một trạng thái tâm lý hoặc một dựng lập chủ quan của ý thức?"

- Trả lời:

a) Người chưa thấy thiệt tướng thì căn cứ vào đâu để "tin chắc điều mình nhận ra là đúng" trên tinh thần đạo pháp ???!!!

b) Người đã giác ngộ sẽ tự có được cái thấy của tánh giác...Và họ sẽ không bao giờ nhầm lẫn hoặc hỏi những điều như bạn đã nêu...!!! Còn người chưa giác ngộ, thì làm gì có chuyện "tánh giác hiện" hay "thấy bằng tánh giác" mà sợ nhầm với "một trạng thái tâm lý hoặc một dựng lập chủ quan của ý thức"...!!!??? Giống người sáng mắt thì làm gì mà sợ nhầm lẫn màu sắc với người mù, hoặc ngược lại ???!!!

Hi vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Thái Bá Tuấn và bạn đọc giải đáp một phần nào đó các thắc mắc đã nêu...!!! Chúc Thái Bá Tuấn cùng tất cả bạn đọc khoẻ, an vui, tinh tấn, thành công trong học tập...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

- Các bạn có thể gửi câu hỏi theo đường link sau: https://forms.gle/HooJiZeXLBNokpUx8

- Hoặc đặt câu hỏi trực tiếp từ Website LyTu.Vn

19/10/2026

LÝ TỨ