Tại Sao Tứ Niệm Xứ Là Nền Tảng Quan Trọng?

Các bạn !!!

Mình vừa nhận được thắc mắc của bạn Hồ Phước Thịnh ở Đà Nẵng...!!! Nội dung các bạn ấy hỏi như sau:

Kính gửi tác giả Lý Tứ,

Cháu có theo dõi chuyên mục “Bạn Đọc Hỏi Lý Tứ Trả Lời” trên Fanpage Lý Tứ. Cháu thấy rất thú vị và cũng ấn tượng về các câu trả lời rõ ràng, logic của bác. Nhân đây cháu cũng có mấy câu hỏi về chủ đề Tứ Niệm Xứ, mong bác từ bi chỉ bảo ạ.

Câu 1: Tại sao bác coi, Tứ Niệm Xứ là nền tảng quan trọng mà người mới tu hành phải nắm vững ạ?

Câu 2: Bác định nghĩa Pháp là quan điểm, quan niệm, nhận thức về trần cảnh. Nhưng thực tế nhiều người tu, kể cả các vị Thầy lớn cũng giải thích Pháp là sự vật, hiện tượng bên ngoài. Bác y cứ vào đâu để đưa ra định nghĩa về Pháp như vậy ạ?

Câu 3: Khi quán một lời Kinh của Phật, một lời khai thị của chư vị Tổ Sư, hoặc một lời chỉ dạy của bậc Đạo Sư. Đó có phải là quán Pháp không ạ?

Câu 4: Y cứ vào đâu bác nói bốn yếu tố Thân, Thọ, Tâm, Pháp là vô tánh? Tại sao quán Thân, Thọ, Tâm, Pháp vô tánh lại giúp người tu hành được giải thoát?

Câu 5: Như cháu đang thực hành Tứ Niệm Xứ, quán Thân là ý thức những gì đó xảy ra trên thân, quán Thọ là quan sát cảm thọ (dễ chịu, khó chịu và trung tính) đến rồi đi. Quán Tâm là theo dõi các trạng thái tâm hành đến rồi đi. Quán Pháp là quan sát một sự vật, hiện tượng để thấy sự vô thường biến hoại của nó. Cháu xin bác chỉ dạy, cháu đang thực hành Quán Tứ Niệm Xứ như trên đã đúng cách chưa? 

Câu 6: Theo quan điểm của bác thì người mới tu hành nên quán Tứ Niệm Xứ theo thứ tự và tầng bậc thế nào cho đúng với lời dạy của Đức Phật − để đạt được những thành tựu trong bước đường tu tập ạ?

Chúc bác mạnh khỏe và mong nhận được câu trả lời từ bác ạ.

Cháu xin chân thành cảm ơn!

Đà Nẵng, ngày 14 tháng 09 năm 2025 − 14/09/2025 − 22:31:03 − Hồ Phước Thịnh

Phước Thịnh và bạn đọc thân mến!!!

Về các câu hỏi của bạn, Lý Tứ xin được lần lượt trả lời như sau:

- Hỏi:

“Câu 1: Tại sao bác coi, Tứ Niệm Xứ là nền tảng quan trọng mà người mới tu hành phải nắm vững ạ?”

- Trả lời:

Không riêng gì Tứ Niệm Xứ, mà tất cả những gì liên quan đến Phật đạo... Người học tập giáo pháp đều phải nắm vững, hiểu đúng, tư duy thấu đáo và ứng dụng nhuần nhuyễn... Mới có thể thành công trong học tập...!!!

Tuy nhiên, với người mới bắt đầu học tập, họ cần nắm vững bốn phẩm này vì, đây là những bài học đầu tiên chỉ rõ nơi chốn cụ thể cần hướng đến để giải quyết các mục tiêu của đạo pháp...!!! Giống như người lính ra trận, nếu không biết giặc ở đâu, sức mạnh, chiến tuyến, v.v... thì, không thể đánh thắng... Và, ngược lại...!!!

- Hỏi:

“Câu 2: Bác định nghĩa Pháp là quan điểm, quan niệm, nhận thức về trần cảnh. Nhưng thực tế nhiều người tu, kể cả các vị Thầy lớn cũng giải thích Pháp là sự vật, hiện tượng bên ngoài. Bác y cứ vào đâu để đưa ra định nghĩa về Pháp như vậy ạ?”

- Trả lời:

a) Hữu tình có sáu căn gồm mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý...  Mỗi căn có một đối tượng (trần) để xúc đối như: Mắt xúc đối với sắc, tai với âm thanh, mũi với mùi hương, lưỡi với các vị, thân với xúc chạm, ý với các pháp...!!!

Như vậy, pháp chính là đối tượng của ý căn... Mà, ý thuộc về vô sắc căn, nên đối tượng của nó tất nhiên thuộc về vô sắc giới... Cho nên, pháp chính là nghĩ suy, quan điểm, quan niệm, nhận thức, đánh giá, v.v... về trần cảnh (sự vật, hiện tượng)... Chứ không phải sự vật, hiện tượng (của trần cảnh) ...!!!

b) Việc, “thực tế các thầy lớn hoặc người tu giải thích pháp là sự vật hiện tượng bên ngoài...” như bạn đã nêu... Phước Thịnh có thể gặp những vị ấy để hỏi và nhờ họ giải thích “căn cứ vào đâu để các vị ấy giải thích như vậy?”...!!!

- Hỏi:

“Câu 3: Khi quán một lời Kinh của Phật, một lời khai thị của chư vị Tổ Sư, hoặc một lời chỉ dạy của bậc Đạo Sư. Đó có phải là quán Pháp không ạ?”

- Trả lời:

Có thể xem đó là việc thực hành quán pháp...!!!

- Hỏi:

“Câu 4: Y cứ vào đâu bác nói bốn yếu tố Thân, Thọ, Tâm, Pháp là vô tánh? Tại sao quán Thân, Thọ, Tâm, Pháp vô tánh lại giúp người tu hành được giải thoát?”

- Trả lời:

a) Nếu thân, thọ, tâm và pháp có tánh thì...!!! Thân: Không chịu quy luật sinh, lão, bệnh, tử...!!! Thọ, tâm và pháp: Không chịu quy luật sinh, trụ, dị, diệt...!!!

Mà thực tế, những quy luật trên luôn luôn xảy ra trên bốn món thân, thọ, tâm, pháp... Từ đó, ta có thể nhận ra, các món ấy bản chất không tánh...!!!

Để có thể hiểu về không tánh... Mời Phước Thịnh và bạn đọc tham khảo video “Tánh Không hay Không Tánh !!! Đâu là ngõ cụt của nhận thức !!!” − khóa K05 − lớp Hạnh Phúc Quanh Ta − Giọt Mưa Đầu Mùa trên kênh Youtube HẠNH PHÚC QUANH TA − GIỌT MƯA ĐẦU MÙA !!!

b) Vì bản chất thân, thọ, tâm, pháp không tánh... Tức, các món ấy không có “tánh trói buộc hay giải thoát”, không có “tánh khổ hay vui”, v.v... Nhờ thế, khi người học quán sát thấu đáo bản chất không tánh của các pháp nêu trên... Tâm thức sẽ “tự thoát ra” khỏi những trói buộc từ các món ấy... Ra khỏi trói buộc, gọi là giải thoát...!!!

Các bạn có thể tham khảo video: “Ngũ ấm và Tứ Niệm Xứ − Chìa khóa mở cửa an vui !!!” − Chương trình “Huynh đệ mới chúng tôi ở bên bạn”, kênh youtube Hạnh phúc quanh ta − Giọt mưa đầu mùa. 

- Hỏi:

“Câu 5: Như cháu đang thực hành Tứ Niệm Xứ, quán Thân là ý thức những gì đó xảy ra trên thân, quán Thọ là quan sát cảm thọ (dễ chịu, khó chịu và trung tính) đến rồi đi. Quán Tâm là theo dõi các trạng thái tâm hành đến rồi đi. Quán Pháp là quan sát một sự vật, hiện tượng để thấy sự vô thường biến hoại của nó. Cháu xin bác chỉ dạy, cháu đang thực hành Quán Tứ Niệm Xứ như trên đã đúng cách chưa?”

- Trả lời:

Một phép quán, một hành động, một việc làm, v.v... Tự nó chưa nói lên (các việc ấy) là đúng hay sai...!!!

Chỉ khi nào, ta đưa ra mục tiêu cụ thể của ta là gì... Thì, bây giờ mới có cơ sở đánh giá việc ta đang làm là đúng hay sai... Ví dụ, có người bảo rằng tôi đi trên đường A hoặc B là đúng hay sai... Chắc chắn không ai có thể trả lời thỏa đáng câu hỏi này...!!! Chỉ khi nào, người ấy hỏi rằng: “Tôi muốn đi đến A, con đường B tôi đang đi là đúng hay sai ???” Câu hỏi này mới được trả lời thấu đáo...!!!

- Hỏi:

“Câu 6: Theo quan điểm của bác thì người mới tu hành nên quán Tứ Niệm Xứ theo thứ tự và tầng bậc thế nào cho đúng với lời dạy của Đức Phật − để đạt được những thành tựu trong bước đường tu tập ạ?”

- Trả lời:

Mỗi căn cơ, mỗi đạo quả có một cách quán Tứ Niệm Xứ khác nhau... Ví dụ: Có khi, quán thân bất tịnh, thọ thị khổ, tâm vô thường, pháp vô ngã... Có khi, quán các món ấy chỉ do duyên hợp, không tự tánh, không tự tướng, không tự ngã... Có lúc lại quán thân đồng hư không... Thọ chẳng ở trong, chẳng ở ngoài, chẳng ở chặn giữa, v.v... (xem kinh Niết Bàn và các kinh liên quan Tứ Niệm Xứ)...!!! Thành ra, tuỳ căn cơ, tuỳ trình độ, tuỳ mục tiêu, v.v... mà người học tập giáo pháp áp dụng phép quán phù hợp... Hầu như, không có chuẩn chung về cách quán Tứ Niệm Xứ cho tất cả mọi người (kể cả cũ và mới học tập)...!!!

Nhưng, phần đông, để giảm thiểu tham dục, ái luyến, nô lệ, trói buộc, mê muội, v.v... từ Tứ Niệm Xứ... Người mới tu hành thường hay quán Tứ Niệm Xứ thông qua cách: Thân bất tịnh, thọ thị khổ, v.v... !!!

Phước Thịnh và bạn đọc có thể tham khảo đề tài Tứ Niệm Xứ qua video “Tứ Niệm Xứ !!! Bốn nền móng để xây dựng lâu đài Phật Pháp !!!”, khóa K05 − lớp Hạnh Phúc Quanh Ta − Giọt Mưa Đầu Mùa.

Hy vọng, những trả lời vừa rồi, có thể giúp Phước Thịnh và bạn đọc thoả mãn những thắc mắc đã hỏi...!!!

Chúc các bạn an vui, tinh tấn, thành công...!!!

Rất mong nhận được những câu hỏi lí thú và bổ ích từ mọi người...!!!

15/09/2025

LÝ TỨ